wspolna robota

1 JEZYKOZNAWSTWO PYTANIA – STAN PULI NA 12.01. (MOZLIWE, ZE DOJDZIE WIECEJ) 1. Wyjaśnij znaczenie funkcji ekspresywnej w akcie komunikacji. (Milewski 2004: 38-39, 04.1 Milewski części składowe systemu języka; Furdal 2000: : 42-58, plik: 03.2 furdal_funkcje społeczne języka). Funkcja ekspresywna języka daje odbiorcy informacje na temat nadawcy. Np. Nie widząc kogoś możemy poznać go po głosie lub poznać autora po stylu pisania. Jest spełniana poprzez akustyczną formę mowy, która wiąże się z osobą mówiącą (na schemacie linia C-A). 2. Czym są znaki mowy ze względu na swój stosunek do nadawcy? (Milewski 2004: 38)Język, według de Saussure’a, jest ,,częścią społeczną mowy, zewnętrzną w stosunku do jednostki, która sama nie może go ani stworzyć, ani zmienić. Istnieje on tylko dzięki pewnego rodzaju umowie zawartej między członkami społeczeństwa” To znaczy: - język = znaki - znaki mowy mają charakter społeczny - nadawca nie tworzy znaków sam, nie zmienia ich znaczenia według własnej woli - znaki mowy są niezależne od nadawcy, bo są narzucone przez społeczeństwo i wspólne dla wszystkich użytkowników języka - umowa, czyli ,,drzewo” znaczy drzewo, bo wszyscy się tak umówili Po ludzku: Znaki mowy mają charakter społeczny i są niezależne od nadawcy, ponieważ jednostka nie tworzy ich samodzielnie ani nie może dowolnie zmieniać ich znaczenia. 3. Czym różnią się kategorie znaków: symptomy, apele, obrazy od sygnałów arbitralnych? (Milewski 2004: 12). Główną różnicą między symptomami/apelami/obrazami a sygnałami arbitralnymi jest umotywowanie, czyli związek formy z treścią. Sygnały arbitralne są nieumotywowane - między formą a treścią nie ma naturalnego związku; relacja jest umowna, ustalona społecznie (np. słowa, liczby, znaki drogowe). Symptomy, apele i obrazy są umotywowane, ponieważ:.

2 symptomy - forma jest naturalnym skutkiem stanu (rumieniec = gorączka), apele – forma wywołuje reakcje psychiczną lub emocjonalną (muzyka), obrazy – forma wzoruje się na treści. Inne różnice: diakratyczność - znaki umotywowane są niediakratyczne (forma oparta na ciągłej skali cech wzrokowych czy słuchowych, które stopniowo przechodzą jedno w drugie), konwencjonalność (sygnały arbitralne są konwencjonalne, ponieważ ich znaczenie wynika z umowy społecznej), powtarzalność i wymienność - znaki umotywowane są niepowtarzalne i jednokierunkowe (odbiorca je interpretuje, ale nie może ich identycznie odtworzyć). 4. Czy jest do pomyślenia gramatyka znaków, które są symptomami? Jak mogłaby wyglądać taka gramatyka? (na podstawie: Milewski 2004: 8-21). W świetle przedstawionej w tekście klasyfikacji znaków gramatyka symptomów w ścisłym znaczeniu nie jest możliwa. Symptomy są znakami jednostronnymi, niecelowymi i niezwrotnymi, które nie zostały nadane w celu komunikacji i istnieją jedynie dla odbiorcy. Ich funkcja znakowa ma charakter uboczny, a zasadniczą funkcją jest funkcja biologiczna lub naturalna. Gramatyka wymaga natomiast istnienia kodu dwustronnego, konwencjonalnego i diakrytycznego, w którym występują znaki proste oraz reguły ich łączenia w znaki złożone. Tylko takie systemy są produktywne i otwarte, co umożliwia tworzenie nieograniczonej liczby wypowiedzi. Symptomy są znakami umotywowanymi, niediakrytycznymi, niepowtarzalnymi i niewymiennymi, dlatego nie mogą podlegać regułom gramatycznym. Można jedynie mówić o istnieniu jednostronnych „kodów” symptomów w psychice odbiorcy, takich jak system objawów chorobowych w pamięci lekarza. Nie jest to jednak gramatyka, lecz systemy interpretacyjne oparte na doświadczeniu i rozpoznawaniu zależności przyczynowych. Gramatyka pojawia się dopiero w obrębie sygnałów arbitralnych dwuklasowych, a w pełni rozwiniętą postać osiąga wyłącznie język fonemowy 5. Co to jest zasada ikoniczności w języku i na czym ona konkretnie polega? (Tabakowska 2001: 24-30, plik: 02.2.3 Tabakowska język i myśl). Zasada ikoniczności pozwala nam dostrzegać podobieństwo między formą językową a przedmiotem, z którym ta forma jest kojarzona. Zasada ikoniczności przejawia się w podobieństwie między kolejnością zdarzeń i szykiem wyrazów w zdaniach, których używamy opisując te zdarzenia. Ikoniczność może się przejawiać jako jedna z 3 zasad niższego rzędu: może dotyczyć porządku sekwencyjnego, dystansu, lub ilości. W swojej najprostszej formie zasada ikoniczności decyduje na przykład o kolejności zdań składowych w obrębie zdania złożonego. W współczesnym sloganie reklamowym: wstąp, obejrzyj, kup. Zmieniając liniowy porządek zdań składowych, otrzymujemy inne znaczenie : A. Edyta wyszła za mąż i urodziła dziecko. B. Edyta urodziła dziecko i wyszła za mąż. Zasada ikoniczności określa też porządek elementów w wyrażeniach “binarnych”, odzwierciedlających sekwencję czasową: Teraz albo nigdy, dzień i noc, wcześniej czy później, początek i koniec, jedz i pij, przyczyny i skutki. Zasada porządku sekwencyjnego dotyczy zarówno zdarzeń zachodzących w czasie, jak i elementów składowych konstrukcji językowych Efektem istnienia zasady dystansu jest fakt, że elementy, które znajdują się w pobliżu siebie w sensie pojęciowym, mają tendencję do.

3 występowania obok siebie także w strukturze wyrażeń językowych, natomiast te, które pojmujemy jako od siebie oddalone, są także odległe w sensie językowym. Ikoniczność oparta na zasadzie ilościowej przejawia się jako tendencja do zaznaczania proporcjonalnego stosunku “ilości” formy do “ilości” znaczenia ; im więcej formy, tym więcej znaczenia i odwrotnie: im mniej formy, tym mniej znaczenia . Np. Wydłużając samogłoskę “u” w zdaniu : Mówił nudno u strasznie dłuuuugo, ikonicznie wyrażamy pojęcie, że przemówienie trwało “strasznie długo”. Zasada ikoniczności ilościowej uwidacznia się także w werbalnych strategiach grzecznościowych, zgodnie z zasadą “ jeśli chcesz być grzeczny, powiedz trochę więcej”. Czym więcej powiemy tym większy szacunek pokazujemy w stosunku do odbiorcy np: A. Nie palić B. Proszę nie palić C. Uprasza się podróżnych o niepalenie D. Uprasza się podróżnych o niepalenie tytoniu na pokładzie samolotu. 6. Co to jest zasada symboliczności w języku i na czym ona konkretnie polega? (Tabakowska 2001: 30-32, 02.plik: 2.3 tabakowska_język i myśl). Zasada symboliczności dotyczy konwencjonalnego łączenia form i znaczeń; uwidocznia się ona regularnie w słownictwie każdego języka. Np. pojęcie “domu” wyraża Polski i rosyjski wyraz dom, angielski wyraz house, niemiecki wyraz Haus itp. W żadnej z tych form nie ma oczywiście nic, co przesądzałoby o tym, że nadaje się ona do wyrażania takiego właśnie pojęcia. Co więcej, może się zdarzyć ,że w jakimś innym języku każda z nich będzie znaczyć coś zupełnie innego. Np niemiecki wyraz Dom nie znaczy “dom” , lecz “kościół katedralny” Jest to jeden z powodów, dla których związek między formą i znaczeniem znaków symbolicznych został nazwany arbitralnym. Często znaki, które kiedyś wykazywały znaczący związek formy z treścią, z biegiem czasu nabierają charakteru znaków arbitralnych. Np telefony rzadko już mają tarczę do “ wykręcania “ numerów; dziś naciska się guziki odpowiednimi cyframi, a słuchawek najczęściej się już nie “odwiesza”, lecz się je “kładzie” Mimo to nie zastanawiamy się wcale nad tymi zmianami i dalej mówimy, że ktoś “ wykręcił numer” lub “odwiesił słuchawkę “ 7. Co to jest zasada indeksowości w języku i na czym ona konkretnie polega? (Tabakowska 2001: 20-24, plik: 02.2.3 tabakowska_język i myśl). Sama zasada indeksowości wskazuje na to, że język sam w sobie nie narzuca jednego i stałego sposobu przekazywania informacji. Może się zmieniać przypadku kontekstu, nie jest stały i arbitralny. Znaki indeksowe są tymi najbardziej "prymitywnymi" i mają najbardziej ograniczony zasięg. Są ograniczone do "tu i teraz" nie sięgają dalej niż pokazywanie tego, co znajduje się w bezpośredniej bliskości. Przykładem może być ustawiony w naszym zasięgu wzroku znak drogowy, wskazujący na nazwę i kierunek najbliższej miejscowości. Może to być znak z napisem "uwaga stopień" informujący nas o tym, że na naszej drodze znajduje się stopień. Ludzie używają znaków indeksowych najczęściej - język ciała, znaki drogowe, różne systemy znaków i inne obszary komunikacji - na przykład reklama. Dzięki temu, że ludzie "zgodzili" się na umowne znaczenia danych znaków - znaki indeksowe są najprostsze do pokazania czy przekazania.

4 Dzięki zasadzie indeksowości możemy przekazać opis rzeczywistości poprzez język zawierający wyrażenia deiktyczne, które służą wskazaniu co, kiedy i gdzie ma miejsce - jakieś zdarzenie, sytuacja, sprawa, o której chcemy poinformować słuchacza. Wyrażenia deiktyczne to na przykład: tu, tam, teraz, wtedy, dziś, jutro, ten, tamten itd. Wyrażenia deiktyczne odnoszą komunikat do mówiącego "ja" (ego), które narzuca światu swoją własną persp 8. Co to znaczy, że językoznawstwo jest nauka kognitywną? (Vater 2015: 23-24 [= plik: 02 heinz vater_wprowadzenie do lingwistyki_językoznawstwo jako nauka kognitywna], Vater 2002: 22 [dostępny w bibliotece instytutowej IFG w wersji papierowej, w zespołach teams dostępny tylko fragment od strony 11-21 w pliku o nazwie: 01.3 heinz vater_gegenstand und zielsetzung]; plik: 02 dlaczego tabakowska_heinz vater_językoznawstwo jako nauka kognitywna; plik: 02 tabakowska_język i myśl.pdf) Językoznawstwo jest nauką kognitywną, ponieważ bada przetwarzanie informacji przez człowieka, który siłą rzeczy jest w stanie te informacje przetworzyć właśnie przez zmysły i umysł. Procesy poznawcze, dotyczą rodzajów informacji zawartych w naszej pamięci jak i procesów, które odnoszą się do przyswajania, magazynowania i używania takich informacji. Zjawiska psychologiczne są przedmiotem lingwistyki, jeśli podstawową rolę odgrywają w nich słowa, ich połączenia w zdaniu i zależność od reguł gramatycznych.9. Co jest przedmiotem językoznawstwa? (Milewski 2004: 5-7, Vater 2015: 12-14, plik: 01.1 co to jest język, plik: 01.4 heinz vater_gegenstand und zielsetzung). Według Milewskiego przedmiotem językoznawstwa jest kompleksowe badanie aspektów językowych. Obejmuje ono wiele obszarów, takich jak: -Ogólne (definicje, pojęcia, teorii języka) -Opisowe (badanie struktury: fonologia, gramatyka, leksyka) -Historyczno-porównawcze (zmiany jęz., badania his., klasyfikacja jęz., teorie ewolucji jęz.) -Typologiczne (analiza typów jęz.:fonologicznych, semantycznych, składniowych, stylistycznych) -Zewnętrzne i Pograniczne (związki jęz. z his. polityczną, kościołem, szkołą, geografią) -Stylistyka (badanie stylistyki tekstu, np. dzieła literackie) Ma to na celu uporządkowanie wszechstronnej wiedzy o języku w sposób systematyczny i badanie go, od struktury wewnętrznej po relacje z otoczeniem społecznym i historycznym. 10. Jakie funkcje ma język? Proszę je wymienić i omówić różnice między nimi. (Furdal 2000: 42-58, plik: 03.2 furdal_funkcje społeczne języka). Według Furdala język, jako pojęcie lingwistyczne na złożone funkcje. Kluczowe jest rozumienie języka jako dynamicznego, społecznego systemu znaków, ma wiele odmian (np. nauk., lit., potoczna, gwarowa, zawodowa), jest medium kształcącym kulturę oraz rozumienie świata..

5 Funkcje języka: -Komunikacyjna (umożliwienie biegłego porozumiewania: informacje, emocje, intencje) -Poznawcza/Kognitywna (opis i rozumienie świata, myśli i wiedza, postrzeganie rzeczywistości) -Kulturowa i Tożsamościowa (kultura, wartości, tradycji, poczucie przynależności narodowej) -Społeczna (integracja, relacje, fun. perswazyjne w lekturze) 11. Wyjaśnij znaczenie funkcji impresywnej w akcie komunikacji (Milewski 2004: 38-39, plik: 04.1 milewski_części składowe systemu języka; Furdal 2000: 42-58, plik: 03.2 furdal_funkcje społeczne języka). Funkcję impresywną stosujemy, kiedy nadajemy naszej wypowiedzi ton tak, aby wzbudzić w odbiorcy jakieś konkretne emocje i zachowanie. Kiedy prosząc kogoś o coś podniesiemy głos, może oznaczać, że trzeba się pospieszyć. W przeciwnym razie (mimo użycia tych samych słów, ale w innej intonacji) nasza prośba może zostać niedbale wykonana 12. Wyjaśnij znaczenie funkcji semantycznej w akcie komunikacji (Milewski 2004: 38-39, plik: 04.1 milewski_części składowe systemu języka; Furdal 2000: 42-58, plik: 03.2 furdal_funkcje społeczne języka). Funkcja semantyczna to zwracanie przez nas uwagi na to, co nas otacza i interpretowanie tego. Przykład: czytamy książkę i w głowie tworzymy obrazy 13. Na czym polega akt komunikacji i czy jest on jednoznaczny z aktem porozumienia się? (plik: 03.2 furdal_funkcje społeczne języka). Akt komunikacji polega na przekazaniu komunikatu od nadawcy do odbiorcy za pomocą określonego kodu i w danym kontekście (nadawca – odbiorca – komunikat – kod – kanał – kontekst). Nie jest on jednoznaczny z aktem porozumienia się, ponieważ do porozumienia dochodzi dopiero wtedy, gdy odbiorca prawidłowo zinterpretuje intencję nadawcy. Możliwa jest komunikacja bez porozumienia (np. nieporozumienie, błędna interpretacja). Każde porozumienie zakłada komunikację, ale nie każda komunikacja prowadzi do porozumienia. 14. Wyjaśnij zjawisko modalności. Podaj kilka przykładów. (plik: 03 akt komunikacji, 03.3 fleischer_keds_modalität, plik: 03.4 nagórko_zgp_tryb_modalność, 03.5 polański_ejo_modalność). Modalność to kategoria językowa wyrażająca stosunek nadawcy do treści wypowiedzi..

6 Wg Polańskiego: modalność obejmuje wszystkie środki językowe, które modyfikują treść zdania pod względem stosunku mówiącego do prawdziwości, konieczności lub możliwości sądu. Wg Nagórko: modalność jest ściśle związana z trybem czasownika (oznajmujący, rozkazujący, przypuszczający), ale nie ogranicza się tylko do niego. Wg Fleischera i Kęds: modalność ma charakter pragmatyczny – służy ujawnieniu stanowiska nadawcy i sterowaniu interpretacją wypowiedzi przez odbiorcę. Przykłady: epistemiczna (pewność / niepewność): chyba przyjdzie, na pewno wygra deontyczna (nakaz / zakaz / pozwolenie): musisz to zrobić, nie wolno palić wolitywna (wola): chcę wyjechać emocjonalno-oceniająca: na szczęście się udało, niestety nie mogę środki wyrażania modalności: tryb czasownika, czasowniki modalne (móc, musieć), partykuły i przysłówki (chyba, może). 15. Jakie dwa fenomeny / parametry stanowią niezbędny składnik każdego zdania? (plik: 03.1 akt komunikacji)? Wedlug Renaty Grzegorczykowej modalność oraz struktura predykatowo- argumentowa stanowią niezbędny składnik zdania. Struktura predykatywno- argumentowa jest tylko prostym przypisaniem cechy obiektowi (pojęciowym polaczeniem cechy i przedmiotu, zwanym atrybucja) bez zajęcia przez nadawcę określonego stanowiska w tej sprawie. Gratuluje przeklejenia tekstu z dokumentu i zerowego wyjaśnienia. Dopiero wprowadzenie modalności tworzy predykacje, nadaje wypowiedzi charakter aktu myślowego stwierdzenia (to jest zielone), pytania (czy to jest zielone?), życzenia (niechby to było zielone) i innych. 16. Wyjaśnij związek zachodzący pomiędzy atrybucją a predykacją. (plik: 03.1 akt komunikacji). Struktura predykatywno-argumentowa jest tylko prostym przypisaniem cechy obiektowi (pojęciowym polaczeniem cechy i przedmiotu, zwanym atrybucja) bez zajęcia przez nadawcę określonego stanowiska w tej sprawie. Gratuluje przeklejenia tekstu z dokumentu i zerowego wyjaśnienia.Dopiero wprowadzenie modalności tworzy predykacje, nadaje wypowiedzi charakter aktu myślowego stwierdzenia (to jest zielone), pytania (czy to jest zielone?), życzenia (niechby to było zielone) i innych. ???.

7 17. Na czym polega modalność asertoryczna? Wyjaśnij na przykładach. (plik: 03.1 akt komunikacji). Modalność asertoryczna odnosi się do zdań, w których mówiący przedstawia twierdzenie uważane za prawdziwe i pewne. Wyróżnia się od innych modalności takich jak przypuszczenie czy możliwości tym, że nie sugeruję wątpliwości co do prawdziwości sądu. Twierdzenie to uznane jest za obiektywnie prawdziwe, np: “Dzisiaj jest wtorek” 18. Na czym polega modalność epistemiczna? Wyjaśnij na przykładach. (plik: 03.1 akt komunikacji). Modalność epistemiczna określa sytuację, w której mówiący wyraża pewien stopień subiektywnej pewności, możliwość lub przekonanie co do prawdziwości sądu, zamiast przedstawiać go jako obiektywny fakt. Często stosuję się wyrażenia takie jak ‘może’, ‘prawdopodobnie’, ‘z pewnością’ przykładem jest np.: “Prawdopodobnie dzisiaj jest wtorek.” - mówiący nie twierdzi jednoznacznie, że dziś jest wtorek, lecz wyraża pewien poziom subiektywnego przypuszczenia. 19. Na czym polega modalność deontyczna? Wyjaśnij na przykładach. (plik: 03.1 akt komunikacji). Modalność deontyczna dotyczy obowiązku, pozwolenia lub zakazu, a więc odnosi się do sytuacji, w których wypowiedź ocenia zgodność z normami, zasadami lub koniecznością działania. Jest to modalność używana do wyrażania nakazów, zakazów, uprawnień i powinności. Modalność deontyczna można podzielić na różne kategorie: 1.Nakaz – wyrażenie konieczności, powinności lub obowiązku wykonania danej czynności. Przykład: „Musisz posprzątać pokój.” 2.Zakaz – wyrażenie obowiązku powstrzymania się od działania. Przykład: „Nie wolno ci tutaj parkować.” 3.Pozwolenie – wyrażenie zgody lub braku przeciwwskazań do wykonania czynności. Przykład: „Możesz wyjść wcześniej.” 4.Powinność – wyrażenie zalecenia lub moralnego obowiązku. Przykład: „Powinieneś przeprosić.” 20. Na czym polega modalność pytająca? Wyjaśnij na przykładach. (plik: 03.1 akt komunikacji). Modalność pytająca wyraża niepewność lub wątpliwość co do stanu rzeczy i jest używana w celu zadania pytania, które ma na celu uzyskanie odpowiedzi lub wyjaśnienia. Pytanie.

8 zazwyczaj nie sugeruje, że coś jest prawdziwe lub fałszywe, ale raczej pokazuje, że mówiący poszukuje informacji. Przykład: „Czy Janek wyjechał do Krakowa?” – pytanie,które wyraża niepewność i pragnie uzyskać odpowiedź. W następnym przykładzie występuje kombinacja modalności pytającej i życzeniowej. Obie te modalności mogą się wzajemnie wykluczać, jeśli zastosujemy teorię Polańskiego. My jednak skupimy się na modalności pytającej. Przykład: „Czy oby Anna się pomyliła.” Wyrażenie „czy” wprowadza modalność pytającą, która ma na celu uzyskanie odpowiedzi, czyli wprowadza niepewność co do tego, czy dana sytuacja miała miejsce (czy Anna się pomyliła). Pytanie sugeruje, że mówiący nie wie, czy Anna się pomyliła, a więc wyraża wątpliwość lub potrzebę wyjaśnienia tej kwestii. Przykład : rozmawiamy przez telefon, rozmowa się zrywa i pada nazwisko, którego odbiorcanie mógł prawidłowo odebrać. Nadawca musi rozbić nazwisko na fonemy i każdy podać, jako pierwszy jakiegoś imienia. A jak Anna, d jak Dawid. Z przykładu wynika, że w mowie potocznej i niedbałej mówiący pomija pewną liczbę cech diakrytycznych, a słuchacz mimo to go rozumie. Dzięki temu rozumiemy równiez małe dzieci, obcokrajowców, poniewaz nie muszą oni użyć wszystkich cech diakrytycznych, aby zostać przez nas zrozumianymi. Niekonieczne cechy diakrytyczne, które mogą być pominięte nazywamy redundantnymi, a zjawisko nadmiaru cech redundancją, ponieważ nadmiar cech chroni nas przed zakłóceniami (niedbała wymowa, obcy akcent) 21. Na czym polega modalność życzeniowa? Wyjaśnij na przykładach. (plik: 03.1 akt komunikacji). Modalność życzeniowa (czasem nazywana optatywną) wyraża życzenie, pragnienie lub nadzieję mówiącego co do przyszłych zdarzeń. Jest to modalność wyrażająca, że mówiący chciałby, aby coś się wydarzyło lub miało miejsce. Często używa się jej w trybie rozkazującym lub z wyrazami typu “oby" w celu wyrażenia pragnienia. Przykład: Oby Anna się pomyliła!" wyrażenie pragnienia, by coś się wydarzyło. wyraża życzenie nadawcy, a nie stwierdzenie faktu, nadawca pragnie, aby zaistniała określona sytuacja (żeby Anna nie miała racji), nie wiemy, czy Anna rzeczywiście się pomyliła, mowa jest tylko o oczekiwaniu Zdanie „Oby Anna się pomyliła!” nie informuje o stanie rzeczy, lecz ujawnia subiektywne pragnienie nadawcy, dlatego realizuje modalność życzeniową. 22. Jak rozumiesz myśl Krzysztofa Polańskiego o tym, że „Uznanie predykatów pytających, życzących i rozkazujących za modalne na równi z predykatami asertorycznymi jest uzasadnione wzajemnym wykluczaniem się ich przy jednym dictum? Wyjaśnij na przykładach. (plik: 03.1 akt komunikacji). Polega to na tym, że Oba rodzaje tych predykatów w jednym zdaniu zakłócają zrozumienie tego zdania i treść jest wtedy wewnętrznie sprzeczna: Prawdą jest, że pytam, czy Janek.

9 wyjechał do Krakowa. W zdaniu „Prawdą jest, że pytam, czy Janek wyjechał do Krakowa” również możemy wyróżnić dwie modalności, które w pewnym sensie mogą się wykluczać, ale w tym przypadku jest to bardziej złożona sytuacja. Modalność epistemiczna: Wyrażenie „pytam, czy Janek wyjechał do Krakowa” wskazuje na modalność epistemiczną – mówiący wyraża zapytanie, które dotyczy niepewności co do stanu rzeczy. W pytaniu chodzi o wyrażenie wątpliwości lub chęć uzyskania informacji, czyli jest to modalność, która wyraża przypuszczenie lub niepewność co do faktu (czy Janek wyjechał do Krakowa). Modalność asertoryczna: Słowo „prawdą jest” wprowadza modalność asertoryczną, która wyraża pewność co do stwierdzenia. Mówiący stwierdza, że to, co następuje po tym wyrażeniu, jest prawdziwe, tj. wyraża pewność. Dlaczego te modalności mogą się wykluczać? Modalność epistemiczna (pytanie) zakłada niepewność co do prawdziwości informacji, podczas gdy modalność asertoryczna (prawda) zakłada pewność co do jej prawdziwości. W tym zdaniu mamy zatem sprzeczność między tym, co wyrażają poszczególne części: jedna część wypowiedzi (pytanie) zakłada niepewność, a druga część (asercja prawdy) – pewność. Podsumowanie: W zdaniu „Prawdą jest, że pytam, czy Janek wyjechał do Krakowa” mamy połączenie pewności (w formie asercji prawdy) z niepewnością (wyrażoną pytaniem), co prowadzi do wewnętrznego napięcia pomiędzy tymi dwoma modalnościami. Choć nie jest to klasyczny przypadek wykluczających się modalności, to jednak istnieje pewna sprzeczność w wyrażaniu pewności w kontekście pytania. Gratuluje przeklejenia tekstu z dokumentu i zerowego wyjaśnienia. 23. Jaka jest różnica między głoską a fonemem? Wyjaśnij na przykładach. (04.1 milewski_części składowe systemu języka). Otóż przez głoskę rozumiemy ogół wszelkich cech dźwięku wydawanego przez człowieka. Fonem natomiast to zespół cech diakrytycznych głoski, które służą do odróżniania i rozróżniania wyrazów. Patrząc graficznie, fonem jest pojęciem węższym, a głoska szerszym. Głoska jest zespołem cech akustycznych, czyli tego, co faktycznie słyszymy, natomiast fonem odnosi się do cech diakrytycznych, a więc takich, które mają funkcję rozróżniającą znaczenie. Cechy diakrytyczne odróżniają litery i słowa oraz wzbogacają alfabet, co może prowadzić do powstawania nowych liter, np. ł zamiast l. Przykład : rozmawiamy przez telefon, rozmowa się zrywa i pada nazwisko, którego odbiorca nie mógł prawidłowo odebrać. Nadawca musi rozbić nazwisko na fonemy i każdy podać, jako pierwszy jakiegoś imienia. A jak Anna, d jak Dawid. Z przykładu wynika, że w mowie potocznej i niedbałej mówiący pomija pewną liczbę cech diakrytycznych, a słuchacz mimo to go rozumie. Dzięki temu rozumiemy równiez małe dzieci, obcokrajowców, poniewaz nie muszą oni użyć wszystkich cech diakrytycznych, aby zostać.

10 przez nas zrozumianymi. Niekonieczne cechy diakrytyczne, które mogą być pominięte nazywamy redundantnymi, a zjawisko nadmiaru cech redundancją, ponieważ nadmiar cech chroni nas przed zakłóceniami (niedbała wymowa, obcy akcent) 24. Co to jest fonem? Wyjaśnij na przykładach. (04.1 Milewski części składowe systemu języka). Fonem to najmniejsza jednostka dźwiękowa języka, która odróżnia znaczenie wyrazów, niezależnie od drobnych różnic w wymowie. Jest rozumiana jako zespół cech dystynktywnych (diakrytycznych). Fonem nie jest konkretnym dźwiękiem, który słyszymy w mowie, ale taki „wzorzec dźwięku w głowie”, dzięki któremu rozpoznajemy słowa i odróżniamy je od innych jest pewnym wzorcem istniejącym w systemie fonologicznym. Fonem obejmuje tylko te cechy akustyczne, które są konieczne do rozróżniania znaków językowych; cechy nieistotne są pomijane (są redundantne). Cechy istotne (diakrytyczne): • Czy jest dźwięczny czy bezdźwięczny • Czy jest twardy czy miękki • Gdzie powstaje w ustach Przykłady fonemów 1. /k/ i /g/ Różnią się jedną cechą • /k/ – bezdźwięczne • /g/ – dźwięczne Przykład opozycji znaczącej: kos – gos (różnica dźwięczności zmienia znaczenie) 2. /n/ w języku polskim Fonem /n/ może być realizowany różnie: • [n] w nos • [ŋ] w bank Te różne głoski nie zmieniają znaczenia, więc są alofonami jednego fonemu /n/. 3. Samogłoski nosowe w języku polskim Nosowość jest cechą dystynktywną: • żona – żoną Oznacza to, że samogłoski nosowe są odrębnymi fonemami, bo odróżniają znaczenie wyrazów. • Fonem zawsze funkcjonuje w systemie opozycji, nigdy w izolacji • Fonem służy do odróżnienia znaczeń np. : • Kot - kod • Pasek - piasek • Bal - pal Zmiana jednego fonemu powoduje zmianę znaczenia wyrazu.

11 Fonemy pozwalają nam: • Rozpoznać słowo mimo niedokładnej wymowy, hałasu, urwanej wypowiedzi, innej barwy głosu, czy ktoś mówi szybciej czy wolniej Dlatego rozumiemy mowę potoczną, mowę dzieci czy cudzoziemców - nie wszystkie cechy muszą być zrealizowane idealnie, by fonem został rozpoznany Fonemy: • Są elementami kodu językowego • Tworzą wyrazy • Stanowią podstawę języka mówionego 25. Wymień części składowe systemu języka. (04.1 Milewski części składowe systemu języka; 04.2 milewski_części składowe systemu języka; 04.3 Milewski części składowe systemu języka). 1. Fonologia(nauka o systemie fonologicznym języka) 2. Semantyka lingwistyczna(nauka o jego systemie lingwistycznym) 3. Składnia(nauka o systemie syntaktycznym) 4. Stylistyka lingwistyczna Mówi o roli języka w realizacji funkcji ekspresywnej(funkcja ta mówi o cechach charakterystycznych nadawcy. Możemy dzięki niej poznać po barwie głosu wiek, status, płeć, tożsamość, stan emocjonalny i wiele więcej informacji o nadawcy) i impresywnej(wpływ w jaki jej forma wpływa na stan emocjonalny i zachowanie odbiorcy. Oznacza to, że ten sam komunikat wypowiedziany z inną intonacją czy innym tonem wywoła inną reakcje u odbiorcy) mowy. 26. Jakie trzy zasadnicze funkcje spełnia mowa ludzka? Czym są znaki mowy? Wyjaśnij na przykładach. (04.1 milewski_części składowe systemu języka). Mowa ludzka spełnia trzy zasadnicze funkcje: ekspresywną, impresywną, semantyczną. Funkcja ekspresywna polega na tym, że charakteryzuje ona nadawcę, informuje nas o nim. Po barwie głosu i sposobie mówienia poznajemy płeć, wiek, stan uczuciowy i t.d. Funkcja impresywna mowy to wpływ, jaki jej forma wywiera na stan emocyjny i zachowanie się odbiorcy. Te same słowa zależnie od ich wypowiedzenia wywołują zupełnie inną reakcję u odbiorców. Funkcja semantyczna polega na zwracaniu naszej uwagi na otaczające nas zjawisk (leżące w polu widzenia rozmawiających), oraz na przedstawianiu zjawisk niewidocznych i oddalonych (słuchamy opowiadanie wypadku i ujawniamy go sobie). Znaki mowy są symptomami ze względu na swój stosunek do nadawcy (którego charakteryzują), po wtóre są apelami do słuchacza (którego zachowaniem kierują), po trzecie są sygnałami semantycznymi, przedstawiającymi rzeczywistość ze względu na to, że ich forma związana jest z obiektywnie istniejącymi rzeczami i stosunkami, które między nimi zachodzą. Te funkcje są w pewnym stopniu od siebie niezależne i równoważne, bo każda z.

12 nich dominuje w innych momentach. Pierwsza występuje w skargach, druga w komendzie, trzecia w opowiadaniu 27. Czy istnieje w mowie ludzkiej ostra granica między rodzajami znaków semantycznych? Wyjaśnij na przykładach. (04.1 milewski_części składowe systemu języka). Nie istnieje ostra, jednoznaczna granica między rodzajami znaków semantycznych. W mowie ludzkiej znaki tworzą ciągłość, a nie sztywno oddzielone kategorie. Oznacza to, że wiele znaków ma cechy pośrednie i nie da się ich zawsze jednoznacznie zaliczyć tylko do jednego rodzaju. Na przykład wyrazy językowe są zasadniczo znakami konwencjonalnymi, ale mogą zawierać elementy motywowane (np. dźwiękonaśladowcze „kukuryku”), które zbliżają je do znaków naturalnych. - Dym jako znak ognia jest znakiem naturalnym (niekonwencjonalnym). - Słowo „ogień” jest znakiem językowym, całkowicie konwencjonalnym. - Wyrazy dźwiękonaśladowcze, np. „kukuryku”, „miau”, „bum”, są znakami językowymi, ale ich forma jest częściowo motywowana dźwiękiem, który naśladują. Nie są więc całkowicie arbitralne. - Podobnie wyrazy ekspresywne, np. „ach!”, „oj!”, stoją na pograniczu znaku naturalnego i językowego. 28. Jaka jest różnica między znakami niekonwencjonalnymi a znakami (sygnałami) językowymi? Wyjaśnij na przykładach. (04.1 milewski_części składowe systemu języka). Znaki niekonwencjonalne (naturalne) mają związek z tym, co oznaczają, wynikający z natury rzeczy, a nie z umowy. Przykład: dym jako znak ognia, rumieniec jako znak wstydu. Dym - oznacza ogień Ciemne chmury - zapowiedź deszczu Rumieniec na twarzy - wstyd lub zakłopotanie Krzyk bólu - cierpienie Znaki (sygnały) językowe są konwencjonalne, czyli ich znaczenie wynika z umowy społecznej, a nie z naturalnego związku z przedmiotem. Przykład: słowo „drzewo” nie ma naturalnego związku z rzeczywistym drzewem - jego znaczenie wynika z umowy w danym języku. Przykłady: • „drzewo” - po polsku • „tree” - po angielsku • „Baum” - po niemiecku Każde z tych słów oznacza to samo, ale forma jest czysto umowna. Inne przykłady:.

13 • słowo „pies” nie ma naturalnego związku z samym zwierzęciem, • zdanie „Zamknij drzwi” jest sygnałem językowym użytym intencjonalnie w komunikacji. Różnica polega więc na tym, że znaki niekonwencjonalne są naturalnie powiązane z tym, co oznaczają, a znaki językowe są umowne. 29. Jakie dwa problemy wysuwają się na pierwszy plan w dziedzinie badań nad językami świata? (04.1 milewski_części składowe systemu języka) Na pierwszy plan wysuwają się dwa problemy: 1) problem analizy ogólnoludzkich cech systemów cech systemów językowych 2) Opis wspólnych cech wszystkim jęyzkom, którymi się różnią 30. Czym różnią się językoznawstwo opisowe ogólne od językoznawstwa opisowego szczegółowego? (04.1 milewski_części składowe systemu języka). • Językoznawstwo opisowe ogólne omawia wspólne cechy wszystkich systemów językowych, opracowuje jak gdyby ogólny ich model, czyli uproszczony, typowy obraz, który w pewnym zakresie da się zastosować do każdego z nich. • językoznawstwo opisowe szczegółowe opisuje każdy język oddzielnie, składa się z wielu szczegółowych opisów, dokonanych wedle wspólnej metody 31. Jak oceniasz funkcje mowy w tekście oryginalnym wiersza Adama Mickiewicza „W imionniku i w jego niemieckim tłumaczeniu? (por.: interpretacja mickiewicz_wańkowicz.pdf, 04.1 milewski_części składowe systemu języka) Analizując wiersz Adama Mickiewicza “W Imionniku” oraz jego niemieckie tłumaczenie w świetle teorii Tadeusza Milewskiego można ocenić, jak tekst realizuje trzy kluczowe funkcje mowy. Pierwszą funkcją, którą wymienia Milewski jest funkcja ekspresywna, polegająca na charakteryzacji nadawcy. W oryginalnym tekście Mickiewicz kreuje podmiot liryczny na osobę pełną skromności i pokory, co wskazuje porównanie do “drobnego kamyka”. W niemieckim przekładzie funkcja ta jest zachowana niemal identyczne. Zwrot “Doch ich – ein kleines Steinchen” oddaje ten sam stan emocjonalny i postawę, co pozwala niemieckiemu czytelnikowi poznać osobowość podmiotu w taki sam sposób, jak w oryginale. Kolejną funkcją jest funkcja impresywna, która ma na celu wywarcie wpływu na stan emocyjny i zachowanie odbiorcy. Wiersz jest dedykowany konkretnej osobie (Eleonorze Śledziejewskiej) i cały utwór jest jej pochwałą. Nadawca chce wzruszyć adresatkę i skłonić ją do zachowania go w pamięci. Milewski twierdzi, że to właśnie forma wypowiedzi wpływa na reakcję odbiorcy. Mimo tego, że w tłumaczeniu zmieniają się słowa i rymy, to poprzez.

14 zachowanie uroczystego tonu i metaforyki funkcja ta pozostaje skuteczna. Oba utwory budują nastrój intymności, co wywołuje określony stan emocjonalny u odbiorcy. Milewski podkreśla również funkcję semantyczną, która polega na przedstawieniu zjawisk świata zewnętrznego. Tekst oryginalny informuje o konkretach: woda Baltycka, koral, piasek. Są to znaki, które budują obrazową scenę (linia C-D w schemacie Milewskiego). Tłumacz wiernie oddał te elementy np. “Baltische Gewässer”, dzięki czemu treść informacyjna nie uległa zmianie. Podsumowując, oceniam funkcje mowy w obu tekstach jako spójne i harmonijne. Tłumaczenie jest bardzo udane, ponieważ nie tylko przekazuje treść, ale przede wszystkim udaje się tłumaczowi podrobić styl autora oraz zachować siłę emocjonalnego oddziaływania na czytelnika 32. Jak oceniasz funkcje mowy we fragmencie powieści „Ziele na kraterze” Melchiora Wańkowicza? (por.: interpretacja mickiewicz_wańkowicz.pdf, 04.1 milewski_części składowe systemu języka) Oceniając funkcje mowy we fragmencie “Ziele na karterze” Melchiora Wańkowicza poprzez teorię Tadeusza Milewskiego, można dostrzec, jak te funkcje wzajemnie się przenikają. Pierwsza funkcja ekspresywna polega na tym, że mowa charakteryzuje nadawcę i informuje o jego stanie emocjonalnym, wieku czy przynależności społecznej. W tekście Wańkowicza przejawia się ona w sposobie mówienia bohaterów; ich neologizmy, przejęzyczenia czy sposób nazywania świata. Milewski wskazuje, że znaki mowy są symptomami nadawcy. Te symptomy budują obraz bohaterów m.in ich wiek, dziecięcą naiwność oraz kreatywność. Funkcja impresywna koncentruje się na odbiorcy i ma na celu wywarcie wpływu na jego stan emocyjny i zachowanie. Widać to w scenach, gdzie słowa wywołują konkretne reakcje. Przykładowo matka “rozpaczała” nad zachowaniem dziecka, co pokazuje emocjonalny wpływ jego wypowiedzi. Również skarga dziecka “Mamo, ON dał Szczypa...” nie jest jedynie opisem faktu, ale też apelem, mającym wymusić działanie odbiorcy, czyli ma wpłynąć na jego zachowanie. To zjawisko ilustruje tezę Milewskiego, że forma wypowiedzi (dobór słów, intonacja) bezpośrednio kształtuje zachowanie słuchacza. Ostatnią funkcją mowy jest funkcja semantyczna, polegająca na przedstawieniu zjawisk świata zewnętrznego. W utworze Wańkowicza fragment o nauce alfabetu czy zmaganiach z “nieszczęsną literą Q”, to w rzeczywistości opis tego, jak znaki językowe zaczynają symbolizować konkretne zjawiska oraz przedmioty w umyśle dziecka. Podsumowując, we fragmencie Wańkowicza mowa nie jest wyłącznie narzędziem opisu. Autor pokazuje, że język działa na trzech poziomach jednocześnie: daje bohaterom możliwość na wyrażenie siebie, pozwala im wpływać na otoczenie oraz nazywać świat..

15 33. Jak nazywają się autorzy „Fonetyki kontrastywnej języka niemieckiego”? (por. 04.6 morciniec_prędota_rudymenta) Norbert Morciniec, Stanisław Prędota 34. Czy wymowy języka obcego trzeba nauczać? (por. 04.6 morciniec_prędota_rudymenta) Nauczanie języka obcego zakłada również nauczanie jego wymowy. Wymowy niemieckiej trzeba nauczać, i to systematycznie, wykorzystując do tego celu znajomość różnic między wymową polską a niemiecką. Jedynie dziecko w wieku przedszkolnym zdolne jest do opanowania wymowy w sposób naturalny, tzn. przez naśladowanie sposobu mówienia dorosłych. Wciąż jeszcze panuje niesłuszne przekonanie, że wymowa niemiecka jest dla Polaka łatwa, podobno do wymowy języka ojczystego, i że wobec tego nie trzeba jej specjalnie nauczać. Istnieje zasadnicza różnica między znajomością zasad wymowy obcej a umiejętnością ich praktycznego zastosowania. Można w praktyce spotkać uczniów, którzy wiedzą jak należy wymawiać, a mimo to nie potrafią poprawnie wymówić ani jednego zdania niemieckiego. 35. Jaka jest różnica między głoską a fonemem? (04.6 morciniec_prędota_rudymenta, str. 12-13) Różnica między głoską a fonemem polega przede wszystkim na tym, że głoska jest jednostką fonetyczną, a fonem - fonologiczną. Głoska to konkretny, fizycznie realizowany dźwięk mowy, który można opisać za pomocą cech artykulacyjnych i akustycznych. Jest więc zjawiskiem materialnym, zależnym od indywidualnej artykulacji, tempa mówienia czy kontekstu fonetycznego. Fonem natomiast jest jednostką abstrakcyjną, należącą do systemu języka. Nie jest pojedynczym dźwiękiem, lecz kategorią mentalną, która służy do odróżniania znaczeń wyrazów. Innymi słowy, fonem pełni funkcję dystynktywną - zmiana fonemu prowadzi do zmiany znaczenia, podczas gdy zmiana samej realizacji fonetycznej nie musi miec takiego skutku. 36. Opisz różnicę między fonemem a alofonem. (por. 04.6 morciniec_prędota_rudymenta, str. 13-15) Różnica między fonemem a alofonem polega na tym, że fonem jest jednostką systemową, a alofon - jego konkretną realizacją fonetyczną. Alofony to warianty wymowy tego samego fonemu, które nie zmieniają znaczenia wyrazu. Mogą być uwarunkowane kontekstowo, na przykład przez sąsiedztwo innych głosek, albo mieć charakter swobodny, zależny od stylu mówienia czy regionu. Wszystkie te warianty mieszczą się jednak w granicach jednego fonemu, ponieważ dla użytkowników języka nie pełnią funkcji różnicującej znaczenia. Dlatego mówimy, że fonem jest kategorią abstrakcyjną, a alofon – jego fonetyczną realizacją..

16 37. Opisz różnicę między fonemem a grafemem. (por. 04.6 morciniec_prędota_rudymenta, str. 15-16) Fonem i grafem to podstawowe jednostki języka, ale odnoszą się do różnych jego form. Fonem jest najmniejszą jednostką języka mówionego i ma charakter abstrakcyjny – nie jest konkretnym dźwiękiem, lecz czymś, co pozwala odróżniać znaczenie wyrazów. W mowie fonem może być realizowany na różne sposoby, w zależności od otoczenia, ale nadal pozostaje tym samym fonemem. Grafem natomiast jest najmniejszą jednostką języka pisanego i stanowi widzialny znak, którym zapisuje się fonemy, na przykład litery. Jeden grafem może mieć różne formy zapisu, takie jak wielka i mała litera. Różnica między fonemem a grafemem polega na tym, że fonem należy do systemu dźwięków i funkcjonuje w mowie, a grafem do systemu pisma i funkcjonuje w zapisie. Dodatkowo relacja między nimi nie jest zawsze jednoznaczna, ponieważ jeden fonem może być zapisywany różnymi grafemami, a jeden grafem może oznaczać różne fonemy. 38. Na czym polega interferencja języka ojczystego w zakresie wymowy fonologicznej? (Opisz różnicę między fonemem a alofonem. (por. 04.6 morciniec_prędota_rudymenta, str. 16-18) Interferencja języka ojczystego w zakresie wymowy fonologicznej polega na tym, że osoba ucząca się języka obcego odbiera i realizuje dźwięki tego języka przez pryzmat systemu fonologicznego swojego języka ojczystego. System ten jest już wcześniej ukształtowany i działa jak filtr, przez który uczeń słyszy głoski języka obcego. W efekcie obce dźwięki są utożsamiane z dźwiękami własnego języka, które wydają się najbardziej podobne. Różnice, które w języku obcym mają znaczenie fonologiczne, mogą być więc przez uczącego się niezauważane lub ignorowane. Zjawisko to szczególnie wyraźnie ujawnia się w sytuacji, gdy w języku obcym występuje kilka fonemów, które pod względem fonetycznym są do siebie zbliżone, natomiast w języku ojczystym odpowiada im tylko jeden fonem. W takiej sytuacji uczeń zastępuje różne fonemy języka obcego jednym fonemem języka ojczystego i wymawia je w jednakowy sposób. Prowadzi to do zatarcia różnic między wyrazami, które w języku obcym są odrębne znaczeniowo, a także do powstawania tzw. obcego akcentu. Interferencja języka ojczystego może więc nie tylko utrudniać poprawną wymowę, lecz także powodować nieporozumienia w komunikacji. Interferencja nie dotyczy wyłącznie fonemów, ale obejmuje również alofony, czyli odmiany fonemów zależne od ich pozycji w wyrazie. Uczeń często przenosi na język obcy reguły użycia alofonów charakterystyczne dla języka ojczystego. W rezultacie w miejscach, w których język obcy wymaga określonego alofonu, pojawia się alofon typowy dla języka rodzimego. Tego rodzaju błędy mogą utrudniać zrozumienie wypowiedzi, a przede wszystkim zdradzają obce pochodzenie mówiącego. Aby zrozumieć istotę interferencji, konieczne jest rozróżnienie pojęć fonemu i alofonu. Fonem jest najmniejszą jednostką systemu fonologicznego języka i pełni funkcję znaczenioróżnicującą. Oznacza to, że zastąpienie jednego fonemu innym może prowadzić do zmiany znaczenia wyrazu. Fonemy mają charakter abstrakcyjny i stanowią elementy uporządkowanego systemu danego języka. Każdy język posiada własny zestaw fonemów, który nie musi pokrywać się z zestawem fonemów innego języka. Alofon natomiast jest konkretną realizacją.

17 fonemu w mowie i zależy od jego pozycji w wyrazie oraz od sąsiedztwa innych głosek. Różne alofony tego samego fonemu nie różnicują znaczenia wyrazów i są traktowane przez użytkowników języka jako ten sam dźwięk. W języku ojczystym ich użycie jest zazwyczaj automatyczne i nieuświadomione. Problemy pojawiają się wtedy, gdy uczący się języka obcego przenosi te nawyki na inny system fonologiczny, w którym obowiązują odmienne zasady użycia fonemów i alofonów. Interferencja języka ojczystego w zakresie wymowy fonologicznej polega więc na narzucaniu obcemu językowi własnych kategorii fonemicznych i własnych zasad realizacji dźwięków. Skutkiem tego jest zastępowanie obcych fonemów fonemami języka ojczystego oraz niewłaściwe używanie alofonów. Zjawisko to pokazuje, że opanowanie poprawnej wymowy w języku obcym wymaga nie tylko nauki nowych dźwięków, lecz także przyswojenia całego obcego systemu fonologicznego i oderwania się od nawyków wyniesionych z języka ojczystego. 39. Jak i w jakim stopniu uczyć wymowy? (por. 04.6 morciniec_prędota_rudymenta, str. 18-22) Dla samego zrozumienie wypowiedzi niemieckich wystarczy opanowanie podstawowego alofonu poszczególnych fonemów. Uczeń który potrafi to rozpoznać i wymawiać podstawowe alofony obcych fonemów będzie w stanie zrozumieć co się do niego w obcym języku mówi. Jego wymowa będzie się oczywiście różnić od wymowy niemców, jeśli nie będzie umiał wymawiać wszystkich alofonow. Zasady Nauczanie fonetyki języków obcych są różne w zależności od języków. Inaczej trzeba uczyć np. polaka i inaczej anglika. Zasady nauczania będę inne dla każdego, zależnie od jego języka ojczystego. Wymowy należy uczyć systematycznie i w sposób dostosowany do celu nauczania. 40. Czym są dźwięki mowy (głoski) jako zjawisko akustyczne? Jak można je opisać? (por. 04.7 morciniec_prędota_spółgłoska samogłoska, str. 23-24) Dla samego zrozumienie wypowiedzi niemieckich wystarczy opanowanie podstawowego alofonu poszczególnych fonemów. Uczeń który potrafi to rozpoznać i wymawiać podstawowe alofony obcych fonemów będzie w stanie zrozumieć co się do niego w obcym języku mówi. Jego wymowa będzie się oczywiście różnić od wymowy niemców, jeśli nie będzie umiał wymawiać wszystkich alofonow. Zasady Nauczanie fonetyki języków obcych są różne w zależności od języków. Inaczej trzeba uczyć np. polaka i inaczej anglika. Zasady nauczania będę inne dla każdego, zależnie od jego języka ojczystego. Wymowy należy uczyć systematycznie i w sposób dostosowany do celu nauczania. 41. Czym różnią się samogłoski i spółgłoski jako zjawiska akustyczne? (por. 04.7 morciniec_prędota_spółgłoska samogłoska, str. 23) Samogłoski i spółgłoski różnią się przede wszystkim sposobem powstawania i wynikającymi z tego właściwościami akustycznymi..

18 Samogłoski są dźwiękami o charakterze tonalnym powstającymi przy swobodnym przepływie strumienia powietrza przez kanał głosowy, bez istotnych przeszkód artykulacyjnych. Dzięki temu ich sygnał akustyczny jest regularny i okresowy, z wyraźnie zaznaczoną częstotliwością podstawową oraz formantami, czyli wzmocnieniami określonych pasm częstotliwości. Układ formantów decyduje o barwie samogłoski i pozwala na jej jednoznaczną identyfikację słuchową. Spółgłoski charakteryzują się obecnością zwężeń lub zwarć w kanale głosowym, które zakłócają przepływ powietrza. Z akustycznego punktu widzenia prowadzi to często do powstawania szumu, wybuchu lub krótkich, nieregularnych sygnałów. Wiele spółgłosek ma charakter bezdźwięczny lub tylko częściowo dźwięczny. Ich widmo akustyczne jest mniej uporządkowane niż w przypadku samogłosek. Spółgłoski mają zwykle mniejszą intensywność i krótszy czas trwania. 42. Wyjaśnij różnicę pomiędzy znakami dwuklasowymi bezfonemowymi a znakami dwuklasowymi fonemowymi (językiem). (por. 04.8 dwuklasowość_bezfonemowe vs. fonemowe.docx) W ujęciu Tadeusza Milewskiego zarówno język, jak i niektóre inne systemy znakowe, mają charakter dwuklasowy, co oznacza, że ich struktura opiera się na dwóch poziomach organizacji znaków. Różnica między znakami dwuklasowymi bezfonemowymi a znakami dwuklasowymi fonemowymi (czyli językiem) polega jednak na rodzaju jednostek występujących na najniższym poziomie systemu oraz na sposobie budowania znaczeń. Znaki dwuklasowe fonemowe, czyli język, składają się z dwóch ściśle powiązanych klas jednostek, mianowicie fonemów i morfemów. Fonemy są najmniejszymi jednostkami dźwiękowymi, które same nie mają znaczenia, lecz pełnią funkcję różnicującą, umożliwiają odróżnianie wyrazów. Z kolei morfemy są najmniejszymi jednostkami znaczącymi, które powstają przez łączenie fonemów. Dzięki temu język ma charakter kombinatoryczny: z ograniczonej liczby fonemów można tworzyć ogromną liczbę morfemów, słów i zdań. Ta fonemowa podstawa sprawia, że język jest systemem wysoce produktywnym i zdolnym do przekazywania bardzo złożonych, abstrakcyjnych treści. Znaki dwuklasowe bezfonemowe również mają strukturę dwupoziomową, jednak ich najniższy poziom nie opiera się na fonemach. Zamiast dźwięków wykorzystują inne elementy materialne, takie jak gesty, ruchy, układy przestrzenne czy symbole wizualne. Przykładem mogą być języki migowe lub systemy znaków graficznych. W takich systemach można wyróżnić elementarne jednostki formy oraz jednostki znaczące, jednak brak fonemów w sensie języka mówionego. Oznacza to, że chociaż także one umożliwiają budowanie złożonych komunikatów, czynią to przy użyciu innych środków semiotycznych niż dźwięk. Zasadnicza różnica polega na fonemowości. Język jako system znaków dwuklasowych fonemowych wykorzystuje dźwiękowe jednostki pozbawione znaczenia do budowy znaczeń, natomiast znaki dwuklasowe bezfonemowe realizują dwuklasowość bez odwołania do fonemów, opierając się na innych, niefonicznych formach ekspresji..

19 43. Co jest przedmiotem leksykologii (por. 05, str. 45) Przedmiotem leksykologii jest badanie znaczeń i struktury wyrazów. 44. Wymień znane Ci podejścia / procedury metodologiczne, które znajdują zastosowanie w leksykologii (por. 05, str. 45) Podejście pierwsze polega na przejściu od formy wyrazu do jego różnych znaczeń. Podejście drugie polega na przejściu od dawnego pojęcia i stwierdzenia synonimicznych środków językowych, jakimi dysponujemy przy odnoszeniu się do obiektów w naszym świecie pojęć. 45. Jaki wyraz nazywamy wyrazem polisemicznym? Podaj przykład. (por. 05, str. 46) Wyraz polisemiczny - wyraz który ma więcej niż jedno znaczenie, a znaczenia te są ze powiązane. Są one powiązane historycznie/logicznie. Jedno znaczenie jest pierwotne, a pozostałe się z niego rozwijają. Przykład: owoc * jadalna, zwykle soczysta i słodka część rośliny (np. jabłko, pomarańcza, śliwka) kosz jabłek, pestkować śliwki * część rośliny zawierająca nasiona - owoce kasztanowca * płody drzew lub krzewów owocowych - pora zbioru owoców * rezultat, wynik czyjejś pracy, wysiłku - owoc długoletnich wysiłków; * dziecko - owoc małżeństwa, miłości Te wszystkie wyrazy/wyrażenia pochodzą od pierwotnego słowa owoc, lecz stopniowo zmieniają swoje pierwotne znaczenie. 46. Czym różni się podejście semazjologiczne od podejścia onomazjologicznego? (por. 05, str. 46-47) Podejście semazjologiczne zaczyna analizę od konkretnego słowa i szuka synonimicznych wyrazów lub wyrażeń, które służą określaniu danego pojęcia lub pojęć podobnych. Przykład: Owoc - cytrus, jagoda, orzech, strąk, warzywo, ziarno, plon. Podejście onomazjologiczne zaczyna od pojęcia lub znaczenia, do którego następnie dopasowane są wyrazy lub wyrażenia służące jego opisywaniu. Onomazjologia zajmuje się więc formami posiadającymi podobne znaczenia, np. bogaty i zamożny, czyli zjawiskiem synonimii, formami posiadającymi znaczenia przeciwstawne, np. bogaty oraz ubogi, czyli.

20 antonimia, oraz związkami znaczeniowymi pomiędzy wyrazami, np. bieda, bogactwo, majętność, ubóstwo, zamożność, które tworzą pole leksykalne. 47. Co to jest homonim i czym różni się od polisemu? (por. 05, str. 46-47) Homonimy to wyrazy o tej samej formie, ale o całkowicie różnych, niepowiązanych znaczeniach. Polisemia natomiast polega na tym, że jeden wyraz ma kilka znaczeń, które są ze sobą semantycznie związane. Różnica polega więc na tym, że w homonimii brak związku znaczeniowego, a w polisemii taki związek istnieje. 48. Czym różni się synonim od antonimu (por. 05, str. 46-48) . Synonimy to wyrazy pozostające w stosunku równoznaczności znaczeniowej, tzn. mające to samo lub bardzo zbliżone znaczenie. Milewski podkreśla, że synonimia absolutna występuje wyjątkowo rzadko, a w praktyce językowej dominują synonimy częściowe, różniące się zakresem użycia, stylem lub odcieniem znaczeniowym. Antonimy to wyrazy pozostające w stosunku przeciwieństwa znaczeniowego. Oznaczają one pojęcia, cechy lub stany wzajemnie przeciwstawne, funkcjonujące w obrębie tegsamego pola semantycznego. 49. Co to jest desygnat? Podaj przykład. (por. 05, str. 50-51) desygnat – konkretny obiekt, do którego odnosi się dane słowo użyte w określonym znaczeniu. na przykład: 1. słowo «owoc» w znaczeniu «słodka, miękka, jadalna część rośliny» opisuje zbiór desygnatów, czyli zbiór obiektów, rzeczy, w skład którego wchodzą jabłka, pomarańcze, banany i inne słodkie, miękkie, jadalne części roślin (owoce). 2. słowo «owoc» w znaczeniu «część rośliny zawierająca nasiona» przywołuje na myśl funkcję owocu – rozsiewanie nasion, czyli chodzi o pestki znajdujące się wewnątrz owocu, np. arbuza. 2.5. orzech leśny nie jest owocem w znaczeniu 1, ale nim jest, jeśli słowo «owoc» zostało użyte w znaczeniu 2, funkcjonalnym, oznaczającym «część rośliny zawierającą nasiona». nie jest z kolei owocem w znaczeniu pierwszym. desygnatem w przypadku orzecha leśnego jest jego całość. desygnaty nie muszą istnieć w świecie rzeczywistym. «owoc» zawiera w sobie wszystkie rzeczywiste i nieistniejące jabłka, pomarańcze etc., które może przywołać słowo «owoc». «krasnoludek» określa desygnaty, które mogą, ale nie muszą rzeczywiście istnieć..

21 50. Wyrazistość: prototypowe znaczenia słów i prototypowe desygnaty. Skąd wiemy, które ze znaczeń wyrazu jest znaczeniem prototypowym / wyrazistym? (por. 05, str. 51-53) istnieją trzy sposoby pozwalające określić, które ze wszystkich znaczeń pewnego słowa jest prototypowym czy wyrazistym (to jest to samo, prototypowe = wyraziste): 1. Wziąć znaczenie, które przychodzi do głowy w pierwszej kolejności; 2. Statystycznie obliczyć częstotliwość użycia słowa w danym znaczeniu; o które znaczenie najczęściej chodzi; 3. Określić, które znaczenie jest podstawowe w stosunku do pozostałych. “owoc”. Pierwsze skojarzenie – słodka jadalna część rośliny. Czyli to jest znaczenie wyraziste lub prototypowe. Statystycznie jest najczęściej używane, na pewno częściej, niż “owoc” w znaczeniu nasion lub jako archaizm oznaczający “dziecko”. 51. Na czym polegają relacje między znaczeniami wyrazów? Co to są sieci radialne? Jakie procesy odpowiadają za powstanie połączenia w sieci radialnej? Poddaj przykłady. (por. 05, str. 53-57) Najważniejsze typy relacji to: synonimia, antonimia, hiperonimia, hiponimia, meronimia, polisemia. Sieć radialna to sposób przedstawienia polisemii. W centrum znajduje się znaczenie podstawowe, a wokół niego – znaczenia pochodne, rozwijane na drodze różnych procesów semantycznych. To struktura promienista: jedno znaczenie i wiele odgałęzień. Znaczenia pochodne powstają dzięki procesom tj.: metafora, metonimia, uogólnienie znaczenia, zawężenie znaczenia, rozszerzenie funkcjonalne. Np. Ręka – znaczenie centralne: część ciała Znaczenia pochodne: ręka, jako pomoc – podaj rękę, pracownik: dwie ręce do pracy, działanie: mieć do czegoś rękę. 52. Na jakiej przesłance opiera Milewski opis systemu stylistycznego języka? (por. 04.3 str. 90-97; 04.3 system stylistyczny języka). Milewski opiera opis systemu stylistycznego języka na przesłance funkcjonalnej. Uważa, że odmiany stylistyczne wynikają z funkcji, jaką pełni wypowiedź w konkretnej sytuacji komunikacyjnej. Styl jest więc sposobem doboru środków językowych podporządkowanym celowi wypowiedzi, a nie zbiorem ozdobnych form. Dlatego Milewski klasyfikuje style według funkcji tekstu, takich jak styl naukowy, potoczny, urzędowy czy artystyczny..

22 53. Co to są semantemy i jaki jest ich związek z opisem języka na płaszczyźnie syntaktycznej? (por. 04.2, str. 73) Semantemy to tematy wyrazów w rodzaju (ręk-(a)). Nie mogą one występować jako samodzielne wypowiedzenia ale za to mogą stanowić surowy budulec z których się je tworzy. Można zatem powiedzieć, że semantemy same w sobie nie stanowią jeszcze aktu komunikacji lecz odnoszą się one d/> o zjawisk obiektywnych. Ich związek z płaszczyzną syntaktyczną polega na tym, że dopiero na poziomie składni semantemy zostają zorganizowane w wypowiedzenia. Wypowiedzenie jest znakiem złożonym i komunikacyjnie samodzielnym, powstającym z połączenia semantemów za pomocą środków syntaktycznych, takich jak intonacja, konotacja i wskaźniki konkretne. Semantemy wraz z środkami syntaktycznymi należą do systemu języka, ponieważ są przekazywane tradycją, natomiast same wypowiedzenia jako całości są każdorazowo nowe i do systemu języka nie należą. 54. Co nazywamy wypowiedzeniem? Jaki ma ono związek ze znakowym charakterem języka? (por. 04.2, str. 73). Wypowiedzeniem nazywamy każdy znak językowy użyty w komunikacji, czyli to, co mówimy albo piszemy. Wypowiedzenie jest znakiem złożonym, ponieważ składa się ze znaczeń wyrazów oraz z elementów, które łączą je w całość. Znakowy charakter języka polega na tym, że porozumiewamy się za pomocą takich wypowiedzeń, które mają znaczenie i określoną budowę. 55. Czy znak złożony należy do systemu języka? (por. 04.2, str. 73). Znaki złożone, czyli wypowiedzenia, powstają w nieskończonej wprost liczbie. Każdy z nich jest czymś nowym i nie przekazanym tradycją, a więc jako całość nie należy do systemu języka. Natomiast elementy, z których są one zbudowane, są przekazane tą tradycją i do systemu języka należą. 56. Co mamy na myśli, gdy mówimy, że język jest systemem dwuklasowym? (por. 04.2, str. 73). Elementy, z których się buduje wypowiedzenie to z jednej strony semantemy, a z drugiej środki syntaktyczne, które je organizują i łączą w całości. Tę właśnie różnicę między środkami semantycznymi i syntaktycznymi języka mamy na myśli, gdy mówimy, że język jest systemem dwuklasowym..