PowerPoint Presentation

[Audio] Καλώς ήρθατε στην Ενότητα 1 «Θεμελιώδεις έννοιες: αλυσίδες αξίας, δίκτυα και οικοσυστήματα».

[Audio] Ας ξεκινήσουμε από τη μεγάλη εικόνα και ας δούμε τη γεωργία ως σύστημα και όχι ως έναν τομέα που αποτελείται από μεμονωμένες εκμεταλλεύσεις. Όταν μιλάμε για το «αγροδιατροφικό σύστημα», ένας χρήσιμος τρόπος να το φανταστούμε είναι ως ένα ταξίδι «από το αγρόκτημα στο πιάτο». Στην αρχή βρίσκονται οι προμηθευτές εισροών: σπόροι, φυτικό πολλαπλασιαστικό υλικό, λιπάσματα, προϊόντα φυτοπροστασίας, ζωοτροφές, κτηνιατρικά προϊόντα, μηχανήματα, ενέργεια και, όλο και περισσότερο, ψηφιακά εργαλεία. Έπειτα έρχεται η πρωτογενής παραγωγή, δηλαδή οι ίδιες οι εκμεταλλεύσεις, που μπορεί να είναι αροτραίες, κηπευτικές, κτηνοτροφικές, μεικτές ή βιολογικές. Στη συνέχεια το προϊόν συγκεντρώνεται και αποθηκεύεται, για παράδειγμα από συνεταιρισμούς, εμπόρους ή αποθηκευτικές εγκαταστάσεις. Ακολουθεί η μεταποίηση, όπου οι πρώτες ύλες μετατρέπονται σε τρόφιμα ή άλλα βιοϋλικά προϊόντα. Μετά έρχονται η διανομή και η εφοδιαστική, έπειτα το λιανικό εμπόριο και η εστίαση και, τέλος, ο καταναλωτής. Αυτή η γραμμική εικόνα, όσο χρήσιμη κι αν είναι, παραλείπει ένα ουσιώδες κομμάτι της ιστορίας: τους υποστηρικτικούς φορείς. Οι γεωργικοί σύμβουλοι, τα ερευνητικά ιδρύματα, τα πανεπιστήμια, οι τράπεζες και οι ασφαλιστές, οι φορείς πιστοποίησης και ελέγχου, οι δημόσιες αρχές και οι επαγγελματικές οργανώσεις διαδραματίζουν όλοι τον ρόλο τους. Μπορεί να μην αγοράζουν ή να μην πωλούν το ίδιο το προϊόν, επηρεάζουν όμως τον τρόπο και τις συνθήκες υπό τις οποίες δημιουργείται αξία. Καθ' όλη τη διαδρομή, τρεις τύποι ροών συνδέουν τους φορείς. Η πρώτη είναι η ροή αγαθών, δηλαδή η φυσική μετακίνηση των προϊόντων. Η δεύτερη είναι η ροή χρήματος, δηλαδή πληρωμές, πίστωση και επιδοτήσεις. Η τρίτη, και αυτή που γίνεται όλο και πιο σημαντική, είναι η ροή πληροφορίας: δεδομένα ποιότητας, πρακτικές παραγωγής, δείκτες βιωσιμότητας, τιμές, προβλέψεις και έγγραφα συμμόρφωσης. Γιατί τονίζω αυτές τις τρεις ροές; Επειδή ο ψηφιακός μετασχηματισμός παρεμβαίνει κυρίως στην τρίτη. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο η πληροφορία καταγράφεται, μοιράζεται και αξιοποιείται και, όπως θα δούμε, αυτό έχει συνέπειες και για τις άλλες δύο ροές. Μία ακόμη παρατήρηση: το σύστημα αυτό αποτελείται από πάρα πολλούς φορείς με διαφορετικό μέγεθος, στόχους και διαπραγματευτική ισχύ. Μια μικρή οικογενειακή εκμετάλλευση και μια πολυεθνική αλυσίδα λιανικής δεν διαπραγματεύονται επί ίσοις όροις. Κρατήστε αυτή την ασυμμετρία στο μυαλό σας, γιατί θα είναι κεντρική όταν θα συζητήσουμε αργότερα για την ανταλλαγή δεδομένων και τη δικαιοσύνη..

[Audio] Δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά, αναδεικνύουν όμως διαφορετικές πλευρές: η αλυσίδα εφοδιασμού και η αλυσίδα αξίας. Η αλυσίδα εφοδιασμού εστιάζει στην κίνηση των υλικών και των προϊόντων, από τις πρώτες ύλες έως τον τελικό πελάτη. Τα βασικά ερωτήματα είναι εφοδιαστικά: πόσο, πότε, πού, με ποιο κόστος και με ποια αξιοπιστία; Η διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού αφορά τον συντονισμό, τα αποθέματα, τις μεταφορές και την παράδοση. Η αλυσίδα αξίας, μια έννοια που διαδόθηκε από τον Michael Porter το 1985, θέτει διαφορετικό ερώτημα: μέσα από ποιες δραστηριότητες ένα προϊόν ή μια υπηρεσία αποκτά αξία, και πού δημιουργείται το περιθώριο κέρδους; Ο Porter περιέγραψε τις πρωτεύουσες δραστηριότητες μιας επιχείρησης, όπως η εισερχόμενη εφοδιαστική, οι λειτουργίες παραγωγής, η εξερχόμενη εφοδιαστική, το μάρκετινγκ και οι πωλήσεις και η εξυπηρέτηση, οι οποίες υποστηρίζονται από δραστηριότητες όπως οι προμήθειες, η ανάπτυξη τεχνολογίας, η διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού και η υποδομή της επιχείρησης. Η ιδέα είναι ότι κάθε δραστηριότητα μπορεί να προσθέσει αξία για τον πελάτη ή να μειώσει το κόστος, και ότι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα προκύπτει από την εκτέλεση αυτών των δραστηριοτήτων καλύτερα ή διαφορετικά από τους ανταγωνιστές. Στη γεωργία και τα τρόφιμα, η αξία μπορεί να προστεθεί με πολλούς τρόπους. Μέσω της ποιότητας: μέγεθος, γεύση, θρεπτική αξία, διάρκεια ζωής. Μέσω της προέλευσης: σκεφτείτε τις προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης και τις γεωγραφικές ενδείξεις, που είναι πολύ σημαντικές στις μεσογειακές χώρες. Μέσω της βιωσιμότητας: βιολογική παραγωγή, προϊόντα χαμηλού αποτυπώματος άνθρακα, αναγεννητικές πρακτικές. Μέσω της μεταποίησης: από την ελιά στο πιστοποιημένο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, από το γάλα στο τυρί, από το σταφύλι στο κρασί. Και μέσω της επωνυμίας, της αφήγησης και της άμεσης σχέσης με τον καταναλωτή. Μια σημαντική διαπίστωση είναι ότι η προσέγγιση της αλυσίδας αξίας μετατοπίζει την προσοχή μας από το «Πώς θα παράγουμε περισσότερο;» στο «Πώς θα δημιουργήσουμε περισσότερη αξία και πώς θα διατηρήσουμε ένα δίκαιο μερίδιο από αυτήν;». Για έναν αγρότη ή έναν συνεταιρισμό, αυτό μπορεί να σημαίνει την απόφαση να κινηθεί προς τα κατάντη, για παράδειγμα με μεταποίηση ή απευθείας πώληση, ή να διαφοροποιήσει το προϊόν του μέσω πιστοποίησης. Παρατηρήστε επίσης ότι μια αλυσίδα αξίας μπορεί να αναλυθεί σε διαφορετικά επίπεδα: την επιχείρηση, ολόκληρο τον κλάδο ή ακόμη και ένα παγκόσμιο δίκτυο. Αυτό μας οδηγεί στην επόμενη διαφάνεια..

[Audio] Η μετάφραση έχει το ίδιο προφορικό ύφος με τα προηγούμενα τμήματα. Πώς αναλύουμε στην πράξη μια αλυσίδα αξίας; Υπάρχει μια αρκετά τυποποιημένη προσέγγιση, που χρησιμοποιείται από ερευνητές, οργανισμούς ανάπτυξης και συμβούλους, και είναι πολύ χρήσιμη για τους φοιτητές. Το πρώτο βήμα είναι η χαρτογράφηση. Εντοπίζουμε τους φορείς σε κάθε στάδιο, τις δραστηριότητες που εκτελούν και όσα ανταλλάσσουν: προϊόντα, χρήματα και πληροφορίες. Ένα απλό διάγραμμα στον πίνακα αρκεί συχνά για να αποκαλύψει κάτι εκπληκτικό, όπως έναν απρόσμενο μεσάζοντα ή ένα στάδιο που στην πραγματικότητα δεν το ελέγχει κανείς. Το δεύτερο βήμα είναι η εξέταση της κατανομής της αξίας. Για ένα συγκεκριμένο προϊόν, ας πούμε ένα κιλό ντομάτες ή ένα λίτρο ελαιόλαδο, πόσο από την τελική τιμή πηγαίνει στον αγρότη, στον συνεταιρισμό, στον μεταποιητή, στον διανομέα και στο λιανεμπόριο; Η άσκηση αυτή είναι συχνά αποκαλυπτική και εξηγεί γιατί πολλοί παραγωγοί νιώθουν ότι η προσπάθειά τους δεν ανταμείβεται επαρκώς. Πρέπει όμως να γίνεται με προσοχή, γιατί τα ποσοστά δεν λένε ολόκληρη την ιστορία: κάθε φορέας φέρει και δικά του κόστη και ρίσκα. Το τρίτο βήμα είναι η διακυβέρνηση. Ποιος καθορίζει τους κανόνες του παιχνιδιού; Σε πολλές αλυσίδες, οι φορείς που βρίσκονται πιο κοντά στον καταναλωτή, όπως οι μεγάλες αλυσίδες λιανικής ή οι κάτοχοι εμπορικών σημάτων, καθορίζουν τα πρότυπα ποιότητας, τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης και, ορισμένες φορές, τις τιμές, και οι απαιτήσεις αυτές μεταφέρονται προς τα πίσω, στους παραγωγούς. Σε άλλες αλυσίδες, οι συνεταιρισμοί ή οι οργανώσεις παραγωγών έχουν ισχυρότερη επιρροή. Η κατανόηση της διακυβέρνησης είναι απαραίτητη για να καταλάβουμε ποιος μπορεί να αλλάξει την αλυσίδα και ποιος πρέπει να προσαρμοστεί. Διακρίνουμε επίσης διαφορετικούς τύπους αλυσίδων. Οι παγκόσμιες αλυσίδες αξίας συνδέουν παραγωγούς και καταναλωτές σε διαφορετικές ηπείρους, με σύνθετη εφοδιαστική και πρότυπα. Οι εθνικές και περιφερειακές αλυσίδες είναι συντομότερες. Και οι σύντομες αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων, όπως οι αγροτικές αγορές, τα συστήματα παράδοσης καλαθιού προϊόντων και η γεωργία που υποστηρίζεται από την κοινότητα, μειώνουν τον αριθμό των μεσαζόντων. Σε όλους αυτούς τους τύπους εντοπίζουμε επαναλαμβανόμενα προβλήματα: ασύμμετρη διαπραγματευτική ισχύ, έλλειψη πληροφόρησης για τις τιμές και τις απαιτήσεις ποιότητας, μεταβλητότητα των τιμών και υψηλό κόστος συναλλαγών, δηλαδή η προσπάθεια που απαιτείται για να βρεθούν συνεργάτες, να γίνουν διαπραγματεύσεις και να παρακολουθούνται και να επιβάλλονται οι συμφωνίες. Κρατήστε στο μυαλό σας αυτό το τελευταίο σημείο, γιατί το κόστος συναλλαγών είναι ακριβώς το σημείο όπου οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να κάνουν τη διαφορά..

[Audio] Η ανάλυση της αλυσίδας αξίας είναι ένα ισχυρό εργαλείο, όμως η πραγματικότητα σπάνια είναι τόσο γραμμική όσο μια αλυσίδα. Μία και μόνη εκμετάλλευση μπορεί να πουλά σε αρκετούς αγοραστές, να προμηθεύεται εισροές από αρκετούς προμηθευτές, να είναι μέλος συνεταιρισμού, να λαμβάνει συμβουλές ταυτόχρονα από μια δημόσια υπηρεσία και από μια ιδιωτική εταιρεία και να χρησιμοποιεί δύο ή τρία ψηφιακά εργαλεία από διαφορετικούς παρόχους. Γι' αυτό οι ερευνητές μιλούν όλο και περισσότερο για δίκτυα αξίας. Σε ένα δίκτυο μπορούμε να διακρίνουμε δύο είδη σχέσεων. Οι κάθετες σχέσεις συνδέουν έναν φορέα με εκείνους που βρίσκονται προς τα ανάντη και προς τα κατάντη: προμηθευτές και πελάτες. Οι οριζόντιες σχέσεις συνδέουν φορείς του ίδιου επιπέδου: αγρότες με άλλους αγρότες, μεταποιητές με άλλους μεταποιητές. Η οριζόντια συνεργασία είναι ιδιαίτερα σημαντική στη γεωργία, που χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό μικρών μονάδων. Οι συνεταιρισμοί, οι οργανώσεις παραγωγών και οι συστάδες επιχειρήσεων (clusters) επιτρέπουν στους αγρότες να συγκεντρώνουν όγκους προϊόντων, να μοιράζονται εξοπλισμό και γνώση και να αποκτούν διαπραγματευτική ισχύ. Ο τρόπος με τον οποίο οι φορείς συντονίζουν αυτές τις σχέσεις διαφέρει και κινείται σε ένα φάσμα. Στο ένα άκρο βρίσκονται οι αγορές άμεσης συναλλαγής (spot markets), όπου τα μέρη συναλλάσσονται στην τιμή της αγοράς χωρίς μακροπρόθεσμη δέσμευση. Ακολουθούν τα συμβόλαια, όπου όροι όπως η τιμή, η ποιότητα και η ποσότητα συμφωνούνται εκ των προτέρων. Πιο πέρα βρίσκονται οι συμπράξεις και οι στρατηγικές συμμαχίες, που βασίζονται σε επαναλαμβανόμενη συνεργασία και κοινές επενδύσεις. Οι συνεταιρισμοί προϋποθέτουν από κοινού ιδιοκτησία. Και στο άλλο άκρο βρίσκεται η κάθετη ολοκλήρωση, όπου ένας οργανισμός κατέχει περισσότερα στάδια της αλυσίδας. Τι κρατά ενωμένες αυτές τις ρυθμίσεις; Πέρα από τα τυπικά συμβόλαια, ρόλο-κλειδί παίζουν η εμπιστοσύνη, η φήμη και τα κοινά πρότυπα. Ένας αγοραστής που γνωρίζει ότι ένας προμηθευτής είναι αξιόπιστος θα αποδεχτεί χαμηλότερο κόστος ελέγχων. Μια ομάδα αγροτών που ακολουθούν το ίδιο πρωτόκολλο ποιότητας μπορεί να πουλήσει ως ομάδα με αναγνωρίσιμη σήμανση. Αυτό είναι καθοριστικό για το θέμα μας. Οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να επηρεάσουν καθέναν από αυτούς τους μηχανισμούς συντονισμού: μπορούν να κάνουν τις αγορές πιο διαφανείς, τα συμβόλαια πιο αυτοματοποιημένα, τις συμπράξεις πιο βασισμένες στα δεδομένα και την εμπιστοσύνη πιο εύκολη στην επαλήθευση. Μπορούν όμως και να μετατοπίσουν την ισχύ από έναν φορέα σε άλλον. Θα συζητήσουμε και τις δύο όψεις, τις ευκαιρίες και τους κινδύνους, στις επόμενες ενότητες..

[Audio] Φτάνουμε τώρα στην κεντρική έννοια αυτού του διαδικτυακού σεμιναρίου: το επιχειρηματικό οικοσύστημα. Ο όρος εισήχθη το 1993 από τον James Moore, ο οποίος δανείστηκε τη βιολογική μεταφορά. Όπως σε ένα φυσικό οικοσύστημα τα είδη εξαρτώνται το ένα από το άλλο και εξελίσσονται μαζί, έτσι και σε ένα επιχειρηματικό οικοσύστημα οργανισμοί διαφορετικού τύπου εξαρτώνται μεταξύ τους και η επιτυχία τους συνδέεται. Ο Moore το όρισε ως μια κοινότητα αλληλεξαρτώμενων οργανισμών, μεταξύ των οποίων προμηθευτές, πελάτες, ανταγωνιστές και θεσμοί, που αναπτύσσουν ικανότητες και ρόλους γύρω από μια κοινή καινοτομία ή μια κοινή πρόταση αξίας. Στην πράξη μπορούμε να εντοπίσουμε χαρακτηριστικούς ρόλους. Πρώτον, ο ενορχηστρωτής, που αποκαλείται μερικές φορές κεντρικός φορέας (keystone) ή ηγέτης της πλατφόρμας. Είναι ο φορέας που καθορίζει την αρχιτεκτονική και τους κανόνες και δημιουργεί τις συνθήκες ώστε να συμμετέχουν και οι υπόλοιποι. Στην ψηφιακή γεωργία μπορεί να είναι μια τεχνολογική εταιρεία που λειτουργεί μια πλατφόρμα διαχείρισης εκμετάλλευσης ή ένας συνεταιρισμός που παρέχει υπηρεσίες στα μέλη του. Δεύτερον, οι συμπληρωματικοί φορείς (complementors), που προσφέρουν προϊόντα ή υπηρεσίες οι οποίες προσθέτουν αξία στην κεντρική προσφορά: κατασκευαστές αισθητήρων, νεοφυείς επιχειρήσεις ανάλυσης δεδομένων, κατασκευαστές μηχανημάτων, συμβουλευτικές εταιρείες. Τρίτον, οι εξειδικευμένοι φορείς (niche players), που ειδικεύονται σε συγκεκριμένες καλλιέργειες, περιοχές ή λειτουργίες. Τέταρτον, οι πελάτες και οι χρήστες, στη δική μας περίπτωση οι αγρότες, οι μεταποιητές και οι έμποροι λιανικής. Και πέμπτον, οι φορείς υποστήριξης: πανεπιστήμια και ερευνητικοί φορείς, δημόσιες αρχές, φορείς τυποποίησης, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Δύο χαρακτηριστικά κάνουν τα οικοσυστήματα διαφορετικά από τις απλές αλυσίδες. Το πρώτο είναι η συνδημιουργία: κανένας φορέας δεν μπορεί να προσφέρει μόνος του την ολοκληρωμένη λύση. Μια υπηρεσία ακριβούς άρδευσης χρειάζεται αισθητήρες, συνδεσιμότητα, λογισμικό, αγρονομική γνώση και έναν αγρότη πρόθυμο να ενεργήσει βάσει της σύστασης. Το δεύτερο είναι ο συνδυασμός ανταγωνισμού και συνεργασίας, που αποκαλείται μερικές φορές συνανταγωνισμός (coopetition). Δύο πάροχοι τεχνολογίας μπορεί να ανταγωνίζονται για τους ίδιους πελάτες, κι όμως και οι δύο χρειάζεται να συνδέονται με το ίδιο πρότυπο δεδομένων. Τι διακρίνει λοιπόν ένα οικοσύστημα από μια αλυσίδα αξίας; Η αλυσίδα είναι διαδοχική, με ένα προϊόν να κινείται από στάδιο σε στάδιο. Το οικοσύστημα είναι ένα δίκτυο χτισμένο γύρω από μια κοινή πλατφόρμα, έναν κοινό στόχο ή μια κοινή αγορά, μέσα στο οποίο συνυπάρχουν και αλληλοσυνδέονται πολλές προτάσεις αξίας. Οι αλυσίδες μπορεί να αποτελούν μέρη οικοσυστημάτων, και τα οικοσυστήματα μπορούν να εξυπηρετούν ταυτόχρονα περισσότερες αλυσίδες..

[Audio] Τα επιχειρηματικά οικοσυστήματα έχουν έναν στενό συγγενή στον αγροτικό κόσμο: το οικοσύστημα καινοτομίας ή, στη γλώσσα της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής, το Σύστημα Γεωργικής Γνώσης και Καινοτομίας, που συνήθως αναφέρεται με τη συντομογραφία AKIS. Το AKIS περιγράφει το σύνολο των οργανισμών και των ανθρώπων που παράγουν, μοιράζονται και αξιοποιούν γνώση στη γεωργία: αγρότες και οι οργανώσεις τους, υπηρεσίες παροχής συμβουλών, ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια, φορείς εκπαίδευσης και κατάρτισης, προμηθευτές εισροών και δημόσιες αρχές. Η βασική ιδέα είναι ότι η καινοτομία δεν είναι μια γραμμική πορεία από το εργαστήριο στο χωράφι. Προκύπτει μέσα από αλληλεπιδράσεις: ένα πρόβλημα του αγρότη εμπνέει ένα ερευνητικό ερώτημα, ένα πρωτότυπο δοκιμάζεται σε μια εκμετάλλευση, τα αποτελέσματα συζητούνται με τους συμβούλους και η λύση βελτιώνεται από μια εταιρεία. Μια συναφής έννοια είναι η τετραπλή έλικα, η οποία επεκτείνει την κλασική τριπλή έλικα βιομηχανίας, ακαδημαϊκής κοινότητας και κράτους, προσθέτοντας την κοινωνία των πολιτών, δηλαδή τους πολίτες, τους καταναλωτές και τις τοπικές κοινότητες. Στα τρόφιμα και τη γεωργία η τέταρτη αυτή έλικα είναι πολύ σημαντική, καθώς οι προσδοκίες των καταναλωτών και οι κοινωνικές συζητήσεις διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τον κλάδο. Στην πράξη, αυτά τα οικοσυστήματα υλοποιούνται μέσα από διαφορετικές δομές. Τα ζωντανά εργαστήρια (living labs), όπου οι καινοτομίες δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες με πραγματικούς χρήστες. Οι κόμβοι καινοτομίας και οι κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας (digital innovation hubs), που βοηθούν επιχειρήσεις και αγρότες να αποκτήσουν πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση και σε υποδομές δοκιμής πριν από την επένδυση (test-before-invest). Οι επιχειρησιακές ομάδες και τα έργα πολλαπλών φορέων (multi-actor projects), που ενθαρρύνονται από τα ευρωπαϊκά προγράμματα και φέρνουν κοντά αγρότες, συμβούλους, ερευνητές και επιχειρήσεις γύρω από ένα συγκεκριμένο πρόβλημα. Πολλοί από εσάς είστε ήδη εξοικειωμένοι με τέτοιες δομές και ίσως συμμετέχετε σε κάποια. Το ίδιο το TALLHEDA είναι ένα παράδειγμα: συνδέει ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ερευνητικούς οργανισμούς και φορείς του κλάδου και προσπαθεί να μετατρέψει πραγματικές ανάγκες του κλάδου σε ευκαιρίες μάθησης και κοινές λύσεις. Το βασικό μήνυμα αυτής της διαφάνειας είναι ότι η καινοτομία συμβαίνει στις διεπαφές μεταξύ διαφορετικών ειδών φορέων. Επομένως, η ποιότητα των συνδέσεων, η ανοικτότητά τους, η εμπιστοσύνη και η ικανότητά τους να μοιράζονται πληροφορίες, έχει τόση σημασία όση και η ποιότητα κάθε μεμονωμένου φορέα..

[Audio] Μπορούμε τώρα να συνδυάσουμε όσα είδαμε και να αναρωτηθούμε: τι ακριβώς αλλάζει όταν οι αλυσίδες αξίας και τα οικοσυστήματα γίνονται ψηφιακά; Η πρώτη αλλαγή είναι η μετάβαση από γραμμικές σε δικτυακές δομές. Όταν τα δεδομένα για την παραγωγή, την ποιότητα και την εφοδιαστική μπορούν να καταγράφονται και να μοιράζονται ψηφιακά, φορείς που προηγουμένως ήταν χωριστοί μπορούν να αλληλεπιδρούν απευθείας, σε πραγματικό χρόνο και σε όλο το μήκος της αλυσίδας. Ένας έμπορος λιανικής μπορεί να δει, με την άδεια του αγρότη, πώς καλλιεργήθηκε ένα προϊόν. Ένας αγρότης μπορεί να λαμβάνει πληροφορίες για την αγορά και τον καιρό από διάφορες πηγές και να συγκρίνει προσφορές από περισσότερους αγοραστές. Η δεύτερη αλλαγή είναι η μείωση του κόστους συναλλαγών. Νωρίτερα είδαμε ότι η εύρεση συνεργατών, η διαπραγμάτευση, η παρακολούθηση της απόδοσης και η επιβολή των συμφωνιών απαιτούν χρόνο και χρήμα. Οι ψηφιακές αγορές, τα ηλεκτρονικά έγγραφα, οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι ποιότητας και τα κοινά αρχεία μειώνουν αυτό το κόστος, και αυτό μπορεί να καταστήσει δυνατή τη συμμετοχή μικρών φορέων που προηγουμένως αποκλείονταν. Τρίτον, η διαφάνεια και η ιχνηλασιμότητα. Καταναλωτές, ρυθμιστικές αρχές και αγοραστές ζητούν όλο και περισσότερο αποδείξεις αντί για ισχυρισμούς: πού παράχθηκε το προϊόν αυτό, με ποιες εισροές, με ποιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα; Τα ψηφιακά αρχεία επιτρέπουν την επαλήθευση των ισχυρισμών, και αυτό δημιουργεί νέες ευκαιρίες για όσους μπορούν να αποδείξουν την ποιότητα και τη βιωσιμότητά τους. Τέταρτον, εμφανίζονται νέοι ρόλοι. Εταιρείες που παρέχουν δεδομένα, αναλύσεις, πλατφόρμες και υπηρεσίες ενσωμάτωσης γίνονται μέρος της αλυσίδας και ορισμένες φορές αποσπούν σημαντικό μέρος της αξίας χωρίς να αγγίξουν ποτέ το φυσικό προϊόν. Πρέπει όμως να είμαστε ειλικρινείς και για τους κινδύνους. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός μπορεί να δημιουργήσει εξάρτηση από λίγους παρόχους τεχνολογίας, να συγκεντρώσει ισχύ σε όσους ελέγχουν τις πλατφόρμες και τα δεδομένα, να διευρύνει το ψηφιακό χάσμα ανάμεσα σε μεγάλους, καλά εξοπλισμένους φορείς και σε μικρούς ή απομακρυσμένους, και να εγείρει ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα δεδομένα, για παράδειγμα για την προσαρμογή των τιμών ή των όρων των συμβολαίων. Γι' αυτό μιλάμε για την ψηφιακή αλυσίδα αξίας ως κάτι περισσότερο από τον ψηφιακό μετασχηματισμό των υφιστάμενων διαδικασιών. Είναι ένας συνδυασμός φυσικών προϊόντων και υπηρεσιών βασισμένων στα δεδομένα, ενταγμένος σε ένα οικοσύστημα του οποίου οι κανόνες, όπως θα δούμε, πρέπει να σχεδιάζονται προσεκτικά..

[Audio] Η μετάφραση έχει το ίδιο ύφος με τα προηγούμενα τμήματα. Ας κάνουμε μια παύση για να ανακεφαλαιώσουμε όσα καλύψαμε σε αυτή την πρώτη ενότητα. Ξεκινήσαμε με το αγροδιατροφικό σύστημα και τις τρεις ροές που συνδέουν τους φορείς του: αγαθά, χρήμα και πληροφορία. Διακρίναμε την αλυσίδα εφοδιασμού, που αφορά την κίνηση των προϊόντων, από την αλυσίδα αξίας, που αφορά τις δραστηριότητες οι οποίες δημιουργούν αξία και το περιθώριο κέρδους που αυτές παράγουν. Είδαμε πώς αναλύεται μια αλυσίδα αξίας μέσα από τη χαρτογράφηση των φορέων, την εξέταση της κατανομής της αξίας και την κατανόηση της διακυβέρνησης. Στη συνέχεια περάσαμε από τις αλυσίδες στα δίκτυα, εξετάζοντας τις κάθετες και τις οριζόντιες σχέσεις και τους διαφορετικούς μηχανισμούς συντονισμού, από τις αγορές άμεσης συναλλαγής έως τους συνεταιρισμούς. Εισαγάγαμε το επιχειρηματικό οικοσύστημα ως μια κοινότητα αλληλεξαρτώμενων φορέων που συνδημιουργούν αξία, με ρόλους όπως οι ενορχηστρωτές, οι συμπληρωματικοί φορείς και οι φορείς υποστήριξης. Συνδέσαμε αυτή την έννοια με το οικοσύστημα καινοτομίας στη γεωργία και το AKIS. Και τέλος είδαμε ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός αλλάζει τη λογική όλων αυτών: καθιστά κεντρική τη ροή της πληροφορίας, μειώνει το κόστος συναλλαγών, αυξάνει τη διαφάνεια, δημιουργεί νέους ρόλους και δημιουργεί επίσης νέους κινδύνους. Και τώρα, μια άσκηση. Σας προσκαλώ να επιλέξετε ένα προϊόν που γνωρίζετε καλά: μπορεί να είναι το ελαιόλαδο, οι ντομάτες, το γάλα, το κρασί, το μέλι ή οποιοδήποτε άλλο. Πάρτε ένα κομμάτι χαρτί ή ανοίξτε ένα κενό έγγραφο και σχεδιάστε σχηματικά τους φορείς που εμπλέκονται, από τον προμηθευτή εισροών έως τον καταναλωτή. Έπειτα κάντε στον εαυτό σας τρεις ερωτήσεις. Πρώτον, ποιες ροές πληροφορίας είναι ήδη ψηφιακές και ποιες εξακολουθούν να γίνονται σε χαρτί ή προφορικά; Δεύτερον, ποιος έχει πρόσβαση σε ποιες πληροφορίες και ποιος όχι; Τρίτον, πού βλέπετε το μεγαλύτερο κενό, το σημείο όπου η καλύτερη πληροφόρηση θα βελτίωνε περισσότερο το αποτέλεσμα για τον αγρότη; Αν παρακολουθείτε ζωντανά, μοιραστείτε μία ή δύο παρατηρήσεις σας στη συνομιλία (chat). Αν παρακολουθείτε την ηχογράφηση, κάντε παύση για λίγα λεπτά και φυλάξτε το σχέδιό σας, γιατί θα επανέλθουμε σε αυτό στις επόμενες ενότητες, όταν θα εξερευνήσουμε τις τεχνολογίες και τις ροές δεδομένων που μπορούν να καλύψουν αυτά τα κενά. Στην επόμενη ενότητα θα ακολουθήσουμε το προϊόν από το αγρόκτημα έως το πιάτο του καταναλωτή και θα δούμε αναλυτικά πώς οι ψηφιακές τεχνολογίες αλλάζουν κάθε στάδιο. Προχωράμε..

References. Carayannis, E.G. & Campbell, D.F.J. (2009). "Mode 3" and "Quadruple Helix": toward a 21st century fractal innovation ecosystem. International Journal of Technology Management, 46(3/4), 201-234. https://doi.org/10.1504/IJTM.2009.023374 EU SCAR (2012). Agricultural Knowledge and Innovation Systems in Transition: a reflection paper. Brussels: European Commission. ISBN 978-92-79-22252-8. https://doi.org/10.2777/34991 EU SCAR (2015). Agricultural Knowledge and Innovation Systems Towards the Future: A Foresight Paper. EUR 27692 EN. Brussels: European Commission. EU SCAR Strategic Working Group AKIS (2019). Preparing for future AKIS in Europe (4th AKIS report). Brussels: European Commission. https://scar-europe.org/akis-documents Kaplinsky, R. & Morris, M. (2001). A Handbook for Value Chain Research. Prepared for the International Development Research Centre (IDRC), Ottawa. https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/fisheries/docs/Value_Chain_Handbool.pdf Moore, J.F. (1993). Predators and prey: a new ecology of competition. Harvard Business Review, 71(3), 75-86. Porter, M.E. (1985). Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior Performance. New York: Free Press. ISBN 0-02-925090-0. TALLHEDA project. Horizon Europe, Grant Agreement No. 101136578. https://www.tallheda.eu Wolfert, S., Ge, L., Verdouw, C. & Bogaardt, M.-J. (2017). Big Data in Smart Farming: a review. Agricultural Systems, 153, 69-80. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2017.01.023.

[Audio] Σας ευχαριστώ. thank you!. TALLHEDA has received funding from the European Union's Horizon Europe research and innovation programme under Grant Agreement No. 101136578. Funded by the European Union. Views and opinions expressed are however those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Research Executive Agency (REA). Neither the European Union nor the granting authority can be held responsible for them..