PowerPoint Presentation

[Audio] Καλώς ήρθατε στην Ενότητα 1, όπου θα οικοδομήσουμε μια κοινή κατανόηση του τι σημαίνει πραγματικά ο ψηφιακός μετασχηματισμός στο γεωργικό πλαίσιο..

[Audio] Ας ξεκινήσουμε με την Ενότητα 1: Κατανόηση του Ψηφιακού Μετασχηματισμού στη Γεωργία. Πρώτο μας έργο είναι να προσδιορίσουμε με ακρίβεια τι εννοούμε πραγματικά με τον όρο ψηφιακός μετασχηματισμός, διότι ο όρος χρησιμοποιείται χαλαρά, και αυτή η χαλαρότητα προκαλεί πραγματική σύγχυση στον επιχειρηματικό σχεδιασμό. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι απλώς η αγορά νέας τεχνολογίας: η εγκατάσταση ενός αισθητήρα, η υιοθέτηση μιας εφαρμογής ή η αυτοματοποίηση ενός υπολογιστικού φύλλου. Αυτά είναι συστατικά, όχι το αποτέλεσμα. Στον πυρήνα του, ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών για τη θεμελιώδη αλλαγή του τρόπου με τον οποίο ένας οργανισμός δημιουργεί, παρέχει και αποκομίζει αξία. Οι Klerkx, Jakku και Labarthe (2019), στην ανασκόπησή τους της βιβλιογραφίας των κοινωνικών επιστημών για την ψηφιακή γεωργία, υποστηρίζουν ακριβώς αυτό: η ψηφιοποίηση στη γεωργία εκτείνεται πέρα από τις επιμέρους πρακτικές παραγωγής στο αγρόκτημα, φτάνοντας στις αλυσίδες αξίας, τα επιχειρηματικά μοντέλα και τις θεσμικές ρυθμίσεις. Με άλλα λόγια, ο πραγματικός ψηφιακός μετασχηματισμός αγγίζει τέσσερα πράγματα ταυτόχρονα: την ίδια την τεχνολογία, τις διαδικασίες που χτίζονται γύρω από αυτήν, τους ανθρώπους και τις δεξιότητες που απαιτούνται για τη χρήση της και, το πιο κρίσιμο για τη σημερινή μας συζήτηση, το επιχειρηματικό μοντέλο που καθορίζει πώς ο οργανισμός πραγματικά βγάζει έσοδα από αυτήν. Αν λείπει έστω και ένα από αυτά τα τέσσερα, αυτό που έχετε είναι ψηφιοποίηση ή αυτοματοποίηση, όχι μετασχηματισμός. Κρατήστε αυτή τη διάκριση, διότι είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα αγρόκτημα που διαθέτει ένα drone και σε ένα αγρόκτημα που έχει χτίσει μια νέα επιχείρηση υπηρεσιών γύρω από τα δεδομένα που συλλέγει αυτό το drone..

[Audio] Βοηθάει να το σκεφτούμε ως τρία στάδια σε ένα συνεχές, και η γεωργία μάς προσφέρει πολύ καθαρά παραδείγματα για καθένα από αυτά. Το πρώτο στάδιο είναι η ψηφιοποίηση (digitisation): η απλή μετατροπή αναλογικής πληροφορίας σε ψηφιακή μορφή. Ένας αγρότης που κατέγραφε παλαιότερα τις παρατηρήσεις του από τους αγρούς σε χαρτί και τώρα τις πληκτρολογεί σε ένα υπολογιστικό φύλλο έχει ψηφιοποιήσει. Τίποτα στην υποκείμενη διαδικασία δεν έχει αλλάξει, μόνο η μορφή της καταγραφής. Το δεύτερο στάδιο είναι η ψηφιακή αναβάθμιση ή ψηφιοποίηση διαδικασιών (digitalisation): η χρήση ψηφιακής τεχνολογίας για την αλλαγή ή τη βελτίωση μιας υπάρχουσας διαδικασίας. Αν ο ίδιος αγρότης εγκαταστήσει αισθητήρες υγρασίας εδάφους και χρησιμοποιήσει τα δεδομένα για να προσαρμόσει το χρονισμό της άρδευσης, η ίδια η διαδικασία της άρδευσης έχει βελτιωθεί: οι αποφάσεις πλέον βασίζονται σε δεδομένα και όχι στη συνήθεια ή στην εικασία. Εδώ βρίσκεται σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της υιοθέτησης τεχνολογίας στο αγρόκτημα, και αποφέρει πραγματικά οφέλη αποδοτικότητας. Το τρίτο στάδιο, όμως, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, είναι διαφορετικό στην ποιότητα και όχι απλώς στο βαθμό. Εδώ η ίδια η ψηφιακή δυνατότητα γίνεται η βάση ενός νέου επιχειρηματικού μοντέλου. Αν ο αγρότης, έχοντας αναπτύξει εμπειρογνωμοσύνη στη διαχείριση της άρδευσης με αισθητήρες, αρχίσει να προσφέρει τον προγραμματισμό άρδευσης ως αμειβόμενη συμβουλευτική υπηρεσία σε γειτονικά αγροκτήματα, τότε η επιχείρηση έχει μετασχηματιστεί: πλέον πουλά μια ψηφιακή υπηρεσία επιπλέον, ή ακόμη και αντί, των αμιγώς γεωργικών προϊόντων. Αυτό είναι το άλμα στο οποίο εστιάζουμε σε αυτό το σεμινάριο: όχι το δεύτερο, αλλά το τρίτο στάδιο..

[Audio] Είναι χρήσιμο να τοποθετήσουμε τη σημερινή στιγμή σε μια μακρύτερη ιστορική διαδρομή, η οποία αναφέρεται συχνά ως η μετάβαση από τη Γεωργία 1.0 στη Γεωργία 4.0. Η Γεωργία 1.0 περιγράφει μια γεωργία βασισμένη στην ανθρώπινη εργασία και την ενέργεια των ζώων, η οποία παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη επί αιώνες. Η Γεωργία 2.0 αντιστοιχεί στην εποχή της μηχανοποίησης και της Πράσινης Επανάστασης: τα τρακτέρ, τα συνθετικά λιπάσματα και οι χημικές εισροές αύξησαν θεαματικά τις αποδόσεις από τα μέσα του εικοστού αιώνα και μετά. Η Γεωργία 3.0 είναι η γεωργία ακριβείας: η καθοδήγηση μέσω GPS, η χαρτογράφηση αποδόσεων και η εφαρμογή εισροών μεταβλητής δόσης, που άρχισαν να αναπτύσσονται σε κλίμακα από τη δεκαετία του 1990 και του 2000. Και η Γεωργία 4.0, η φάση στην οποία βρισκόμαστε τώρα, χαρακτηρίζεται από την ενσωμάτωση του Διαδικτύου των Πραγμάτων (IoT), της ανάλυσης μεγάλων δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής, όχι μόνο σε επίπεδο μεμονωμένου αγρού, αλλά σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων. Οι Wolfert, Ge, Verdouw και Bogaardt (2017), στην ευρέως αναφερόμενη ανασκόπησή τους για τα μεγάλα δεδομένα στην έξυπνη γεωργία, περιγράφουν ακριβώς αυτή τη μετατόπιση: δείχνουν ότι το εύρος των εφαρμογών των μεγάλων δεδομένων στη γεωργία επεκτείνεται πλέον πολύ πέρα από την πρωτογενή παραγωγή, επηρεάζοντας και αναδιαμορφώνοντας ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων, από τους προμηθευτές εισροών έως τους μεταποιητές, τους διανομείς και τους καταναλωτές. Αυτό το τελευταίο σημείο έχει σημασία για εμάς: η Γεωργία 4.0 δεν είναι απλώς περισσότερος αυτοματισμός στο αγρόκτημα. Είναι συνδεσιμότητα σε ολόκληρη την αλυσίδα, και κάθε σημείο συνδεσιμότητας αποτελεί ένα δυνητικό σημείο δημιουργίας νέας αξίας, που είναι ακριβώς εκεί όπου βρίσκεται η επιχειρηματική ευκαιρία..

[Audio] Γιατί συμβαίνει αυτό τώρα και όχι πριν από δέκα χρόνια; Οι Wolfert και συνεργάτες (2017) προσφέρουν ένα χρήσιμο πλαίσιο: διακρίνουν ανάμεσα σε παράγοντες ώθησης (push factors) και παράγοντες έλξης (pull factors) που οδηγούν στην υιοθέτηση των μεγάλων δεδομένων και της έξυπνης γεωργίας. Οι παράγοντες ώθησης βρίσκονται στην πλευρά της προσφοράς τεχνολογίας, δηλαδή στις συνθήκες που καθιστούν δυνατή την ψηφιακή γεωργία. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η ωρίμανση του Διαδικτύου των Πραγμάτων, των παγκόσμιων δορυφορικών συστημάτων πλοήγησης, των δορυφορικών εικόνων, της προηγμένης τηλεπισκόπησης και της ρομποτικής, σε συνδυασμό με την πτώση του κόστους των αισθητήρων, της συνδεσιμότητας και της αποθήκευσης δεδομένων. Πριν από δέκα χρόνια, πολλά από αυτά τα εργαλεία ήταν απαγορευτικά ακριβά για όποιον δεν ανήκε σε μεγάλης κλίμακας εμπορικές εκμεταλλεύσεις. Σήμερα, η ίδια δυνατότητα είναι διαθέσιμη με ένα κλάσμα του κόστους. Οι παράγοντες έλξης βρίσκονται στην πλευρά της ζήτησης, δηλαδή στις επιχειρηματικές και πολιτικές πιέσεις που δημιουργούν ενδιαφέρον για αυτά τα εργαλεία. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η διαρκής επιχειρηματική επιδίωξη για αποδοτικότητα και καλύτερη λήψη αποφάσεων, η ανάγκη διαχείρισης ολοένα πιο σύνθετων κανονιστικών και διοικητικών διαδικασιών, οι ευρύτερες δημόσιες προτεραιότητες γύρω από την επισιτιστική ασφάλεια και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και, πολύ σημαντικό για τις ευκαιρίες της αγοράς, η αυξανόμενη ζήτηση από καταναλωτές και λιανοπωλητές για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο παραγωγής των τροφίμων. Όταν η πτώση του κόστους της τεχνολογίας συναντά την αυξανόμενη ζήτηση για αποφάσεις βασισμένες σε δεδομένα και για διαφάνεια, προκύπτει ακριβώς το είδος της επιταχυνόμενης καμπύλης υιοθέτησης που παρατηρούμε σήμερα στον αγροδιατροφικό τομέα. Το ποιος από αυτούς τους παράγοντες έχει τη μεγαλύτερη βαρύτητα στη δική σας αγορά είναι ένα χρήσιμο διαγνωστικό ερώτημα, στο οποίο θα επανέλθουμε στην Ενότητα 5..

[Audio] Το είχαμε θίξει εν συντομία στην αρχή, αλλά αξίζει να επανέλθουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια τώρα που έχουμε κάποιο εννοιολογικό υπόβαθρο. Σύμφωνα με τη MarketsandMarkets (2024), η παγκόσμια αγορά ψηφιακής γεωργίας, που καλύπτει υλικό (hardware), λογισμικό και υπηρεσίες, αποτιμήθηκε σε περίπου 24,2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 2024 και προβλέπεται να φτάσει περίπου τα 39,8 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2029, με σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης (CAGR) περίπου 10,4%. Αξίζει να σταθούμε σε αυτή την κατηγοριοποίηση: υλικό, λογισμικό και υπηρεσίες. Μας δείχνει ότι η ευκαιρία δεν αφορά μόνο τους κατασκευαστές εξοπλισμού που πουλούν αισθητήρες και drones. Ένα σημαντικό και αυξανόμενο μερίδιο αυτής της αγοράς είναι το λογισμικό και οι υπηρεσίες, δηλαδή ακριβώς το είδος της αξίας που μπορούν να αποκομίσουν άμεσα τα αγροκτήματα, οι συνεταιρισμοί και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις του αγροδιατροφικού τομέα, και όχι απλώς να την αγοράζουν από εξωτερικούς προμηθευτές. Σε επίπεδο ευρωπαϊκής πολιτικής, αυτή η ανάπτυξη υποστηρίζεται ενεργά. Στο πλαίσιο της Διακήρυξης συνεργασίας του 2019, τα κράτη μέλη της ΕΕ δεσμεύτηκαν να δημιουργήσουν μια πανευρωπαϊκή υποδομή καινοτομίας για έναν έξυπνο αγροδιατροφικό τομέα και έναν ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων (dataspace) για έξυπνες αγροδιατροφικές εφαρμογές (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2019), ουσιαστικά μια κοινή ψηφιακή υποδομή σχεδιασμένη ώστε τα δεδομένα να είναι ευκολότερο να προσπελαστούν, να συνδυαστούν και να αποτελέσουν τη βάση για νέες υπηρεσίες. Για έναν επιχειρηματία, αυτός ο συνδυασμός, μια αναπτυσσόμενη αγορά και η ενεργή δημόσια επένδυση σε κοινή υποδομή, αποτελεί ένα πραγματικό σήμα που αξίζει προσοχή..

[Audio] Ένας λόγος για τον οποίο ο ψηφιακός μετασχηματισμός δημιουργεί τόσες πολλές επιχειρηματικές ευκαιρίες είναι ότι δεν επηρεάζει μόνο ένα στάδιο της αλυσίδας αξίας, αλλά όλα, και κάθε στάδιο αντιπροσωπεύει διαφορετικό είδος ευκαιρίας. Στο στάδιο των εισροών και της συμβουλευτικής, οι ψηφιακές πλατφόρμες προσφέρουν πλέον συστάσεις ακριβείας για την ποικιλία σπόρων, τις δόσεις λίπανσης και την φυτοπροστασία, καθώς και ψηφιακές αγορές που συνδέουν τους αγρότες απευθείας με τους προμηθευτές. Στο στάδιο της παραγωγής στο αγρόκτημα, το στάδιο που οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται πρώτο, οι αισθητήρες, η ρομποτική και το λογισμικό διαχείρισης αγροκτήματος υποστηρίζουν τη λήψη αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο. Όμως τα μεταγενέστερα στάδια είναι συχνά αυτά που αξιοποιούνται λιγότερο από τις μικρότερες επιχειρήσεις, και εκεί θέλω να εστιάσω την προσοχή σας. Στο στάδιο της μετασυλλεκτικής διαχείρισης και της εφοδιαστικής, οι Schmidt, Butturi και Sellitto (2023) μελέτησαν έναν πάροχο μηχανολογικών λύσεων που έχτισε μια ολόκληρη νέα επιχειρηματική δραστηριότητα γύρω από ψηφιακές μετασυλλεκτικές υπηρεσίες, ενσωματώνοντας τεχνολογία παρακολούθησης με τη διαχείριση της ποιότητας και της αποθήκευσης για παραγωγούς σιτηρών, μετατρέποντας μια αμιγώς φυσική υπηρεσία σε συνδυασμένη ψηφιακή και φυσική προσφορά. Στο στάδιο της διανομής και του λιανικού εμπορίου, το ηλεκτρονικό εμπόριο και οι πλατφόρμες απευθείας πώλησης στον καταναλωτή επιτρέπουν στους παραγωγούς να παρακάμψουν εντελώς τους παραδοσιακούς μεσάζοντες. Και στο άκρο που έρχεται σε επαφή με τον καταναλωτή, η αυξανόμενη ζήτηση για διαφάνεια και πληροφορίες προέλευσης μετατρέπει τα ίδια τα δεδομένα ιχνηλασιμότητας σε κάτι με εμπορική αξία: μια πιστοποίηση, μια ιστορία, ένα πριμ τιμής. Το δίδαγμα εδώ: μην αναζητάτε ευκαιρίες μόνο στη δική σας διαδικασία παραγωγής. Κοιτάξτε κάθε σημείο όπου η επιχείρησή σας έρχεται σε επαφή με δεδομένα, πληροφορίες ή συναλλαγές, οπουδήποτε κατά μήκος αυτής της αλυσίδας..

[Audio] Πριν κλείσουμε αυτή την ενότητα, ας αντιμετωπίσουμε άμεσα τέσσερις παρανοήσεις που εμφανίζονται τακτικά, επειδή συχνά εμποδίζουν καλές επιχειρήσεις ακόμη και να ξεκινήσουν τη συζήτηση. Μύθος πρώτος: ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι μόνο για μεγάλα αγροκτήματα με μεγάλους προϋπολογισμούς. Αυτό δεν ευσταθεί. Η πτώση του κόστους των αισθητήρων και της συνδεσιμότητας που συζητήσαμε νωρίτερα, σε συνδυασμό με την άνοδο των κοινόχρηστων υπηρεσιών και των υπηρεσιών βάσει συνδρομής, σημαίνει ότι πολλά εργαλεία είναι πλέον προσβάσιμα σε μικρότερες εκμεταλλεύσεις. Μάλιστα, οι μικρότερες και πιο ευέλικτες επιχειρήσεις μπορούν μερικές φορές να προσαρμόσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα πιο γρήγορα από τις μεγαλύτερες. Μύθος δεύτερος: πρόκειται απλώς για αγορά εξοπλισμού. Όπως διαπιστώσαμε νωρίτερα σε αυτή την ενότητα, η υιοθέτηση τεχνολογίας χωρίς αλλαγή του επιχειρηματικού μοντέλου είναι ψηφιακή αναβάθμιση (digitalisation) και όχι μετασχηματισμός· ο εξοπλισμός είναι μέσο, όχι το αποτέλεσμα. Μύθος τρίτος: συμβαίνει μονομιάς, με μία μεγάλη επένδυση. Στην πράξη, και θα το δούμε στις μελέτες περίπτωσης της Ενότητας 4, ο επιτυχημένος ψηφιακός μετασχηματισμός είναι σχεδόν πάντα σταδιακός: ένα πιλοτικό πρόγραμμα, ένα δίδαγμα, ένα δεύτερο βήμα, μια κλιμάκωση. Οι Klerkx, Jakku και Labarthe (2019) επισημαίνουν ότι η υιοθέτηση και η προσαρμογή των ψηφιακών τεχνολογιών στα αγροκτήματα αποτελεί από μόνη της ένα ενεργό πεδίο συνεχούς έρευνας των κοινωνικών επιστημών, ακριβώς επειδή η διαδικασία αυτή είναι σταδιακή, εξαρτάται από το πλαίσιο και διαμορφώνεται από την ταυτότητα του αγρότη και τις υπάρχουσες δεξιότητες, και δεν είναι ένας διακόπτης που απλώς ανάβει. Και μύθος τέταρτος: αντικαθιστά τους ανθρώπους. Εδώ υπάρχει ένας κόκκος αλήθειας. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αλλάζει τις δεξιότητες που χρειάζονται και μπορεί να μειώσει την ανάγκη για ορισμένες χειρωνακτικές εργασίες. Δεν εξαλείφει όμως την ανάγκη για ανθρώπινη εμπειρογνωμοσύνη και κρίση· αντιθέτως, αυξάνει την αξία των ανθρώπων που μπορούν να ερμηνεύσουν δεδομένα και να λάβουν σωστές αποφάσεις με βάση αυτά. Το να ξεκαθαρίσουμε αυτούς τους τέσσερις μύθους από τώρα σημαίνει ότι μπορούμε να αφιερώσουμε το υπόλοιπο του σεμιναρίου σε ρεαλιστικές, πρακτικές ευκαιρίες, αντί για αδικαιολόγητο φόβο ή υπερβολικό ενθουσιασμό..

[Audio] Ας συνοψίσουμε εν συντομία όσα καλύψαμε στην Ενότητα 1 πριν προχωρήσουμε. Ορίσαμε τον ψηφιακό μετασχηματισμό ως κάτι ευρύτερο από την αγορά νέας τεχνολογίας· απαιτεί τεχνολογία, αλλαγή διαδικασιών, ανθρώπους και δεξιότητες και, το σημαντικότερο για αυτό το σεμινάριο, αλλαγή του ίδιου του επιχειρηματικού μοντέλου. Τοποθετήσαμε τη σημερινή στιγμή στο πλαίσιο της Γεωργίας 4.0: μιας φάσης που ορίζεται από τη συνδεσιμότητα και τη ροή δεδομένων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των τροφίμων, και όχι μόνο εντός των ορίων ενός αγροκτήματος. Εξετάσαμε γιατί αυτό επιταχύνεται τώρα, χρησιμοποιώντας το πλαίσιο ώθησης και έλξης των Wolfert και συνεργατών (2017): από τη μία πλευρά η πτώση του κόστους της τεχνολογίας και από την άλλη η αυξανόμενη ζήτηση για αποδοτικότητα, διαφάνεια και βιωσιμότητα. Χαρτογραφήσαμε πώς αυτή η ευκαιρία αγγίζει κάθε στάδιο της αλυσίδας αξίας, από τις εισροές έως τον τελικό καταναλωτή. Και απομακρύναμε τέσσερις συνηθισμένους μύθους που συχνά εμποδίζουν τις επιχειρήσεις να ασχοληθούν σοβαρά με το θέμα. Με αυτό το θεμέλιο στη θέση του, είμαστε έτοιμοι να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι. Στην Ενότητα 2, θα ανοίξουμε το ίδιο το εργαλειοκιβώτιο της τεχνολογίας: τι κάνουν στην πράξη, στο γεωργικό πλαίσιο, το Διαδίκτυο των Πραγμάτων, τα μεγάλα δεδομένα, η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική, τα drones και το blockchain, με απλή γλώσσα, ώστε όταν περάσουμε στα επιχειρηματικά μοντέλα στην Ενότητα 3, να έχετε μια σαφή εικόνα των πρώτων υλών με τις οποίες μπορείτε να δουλέψετε..

References. European Commission. (2019, April 9). EU Member States join forces on digitalisation for European agriculture and rural areas. Shaping Europe's Digital Future. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/node/238 Klerkx, L., Jakku, E., & Labarthe, P. (2019). A review of social science on digital agriculture, smart farming and agriculture 4.0: New contributions and a future research agenda. NJAS – Wageningen Journal of Life Sciences, 90, 100315. https://doi.org/10.1016/j.njas.2019.100315 MarketsandMarkets. (2024). Digital agriculture market by offering, technology, operation, type and region – Global forecast to 2029 [Market research report]. https://www.marketsandmarkets.com/Market-Reports/digital-agriculture-market-235909745.html Schmidt, D., Butturi, M. A., & Sellitto, M. A. (2023). Opportunities of digital transformation in post-harvest activities: A single case study of an engineering solutions provider. AgriEngineering, 5(3), 1226–1242. https://doi.org/10.3390/agriengineering5030078 Wolfert, S., Ge, L., Verdouw, C., & Bogaardt, M.-J. (2017). Big data in smart farming – A review. Agricultural Systems, 153, 69–80. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2017.01.023.

[Audio] Σας ευχαριστούμε!. thank you!. TALLHEDA has received funding from the European Union's Horizon Europe research and innovation programme under Grant Agreement No. 101136578. Funded by the European Union. Views and opinions expressed are however those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Research Executive Agency (REA). Neither the European Union nor the granting authority can be held responsible for them..