MEYVECÄ°LÄ°K III

Published on
Scene 1 (0s)

MEYVECİLİK III

Scene 2 (6s)

Şeftalinin Sistematiği

• Takım : Rosales

• Familya : Rosaceae

• Alt Familya: Prunoideae

• Cins : Prunus

• Tür : P. persica (L.) Batsch.

Scene 3 (20s)

Formlar :

1- Tüylü şeftaliler (P. persica vulgaris Mill.)

2- Tüysüz şeftaliler = Nektarinler (P. persica var. nectarina Maxim.)

3- Domates şeftalisi (P. persica var. platycarpa)

Şeftalinin Genealogisi

- Anavatanı Çin’dir.

- Doğal melezlemeler,

- Doğal mutasyonlar,

- Kontrollü melezlemeler,

- Mutasyonlar vb. ile çok sayıda yeni çeşitler elde edilmiştir.

Scene 4 (41s)

Şeftali, çok sayıda ıslah çalışması yapılan bir türdür. Bunun nedenleri;

- Kendine verimli oluşu ve bunun sonucu olarak meydana gelen homozigoti,

- Erken meyveye yatması nedeniyle ıslah programlarının kısa sürmesi,

- Korrelatif özelliklerin bulunması,

- Yetiştiriciliğinin Dünya’da sürekli artması.

Scene 5 (57s)

Şeftalinin ıslah özellikleri

1) Dominant karakterler

- Şeftalide tüylülük tüysüzlüğe,

- Beyaz et sarı ete,

- Yarmalık çekirdeğin ete yapışıklığına karşı dominanttır.

2) Büyük çiçekli çeşitler küçük çiçekli çeşitler ile melezlendiğinde Mendel açılımı (1:2:1) görülür.

3) Çiçeklenme zamanı, meyve olgunluğu ve kışa dayanıklılık bir çok gen tarafından kontrol edilir.

Scene 6 (1m 17s)

4) Şeftalide bazı karakterler arasında korrelasyonlar vardır;

- Meyve eti rengi ile çanak halkasının iç kısmının rengi arasındaki korrelasyon: Sarı etli şeftalilerde çanak halkasının iç kısmının rengi portakal sarısı; beyaz etli şeftalilerde yeşil veya beyaz.

- Meyve eti rengi ile yaprağın orta damarının rengi arasındaki

korrelasyon: Sarı etli şeftalilerde yaprağın orta damarının rengi sarımsı; beyaz etlilerde yeşil.

- Meyve eti rengi ile yaprak rengi arasındaki korrelasyon: Sarı etli şeftalilerde yaprak rengi sarımsı; beyaz etlilerde koyu yeşil.

- Yaprakların siğil durumu ile küllemeye dayanıklılık arasındaki

korrelasyon: Yaprakları siğilli olan şeftali çeşitleri küllemeye dayanıklı; siğilsiz olanlar hastalığa hassastır.

Scene 7 (1m 43s)

Morfolojik Özellikleri

Habitüs: Yayvan gelişmektedir (en fazla 8 m yükseklikte).

Gövde: Kırmızımtrak gri renktedir. Ana dallar da grimsi koyu kırmızı

renktedir.

Scene 9 (2m 2s)

Dallar:

Obur Dallar: Ağacın yaşlı kısımlarından çıkan kuvvetli büyüyen, boğum araları uzun, gevşek dokulu ve çiçek gözü yapmayan dallardır.

Odun Dalları: Ağacın iskeletini oluşturan dallardır. Üzerinde odun gözleri bulunur. Boğum araları obur dallar kadar olmasa da uzundur.

İyi Meyve Dalları: Dal boyunca boğumlarda üçer göz bulunur. Bunlardan ortadaki ince ve sivri olanı odun gözüdür. Diğerleri çiçek gözüdür.

Kötü Meyve Dalları: Dal boyunca boğumlarda birer çiçek gözü bulunur. Uçtaki göz odun gözüdür.

Karışık Meyve Dalları: Boğumlarda üçlü göz yapıları ya da birer çiçek ya da odun gözünün bulunduğu dallardır.

Scene 10 (2m 33s)

$EFTALi ? . $cnali agavlannda dal Fkiilcri; l. lyi mcyve dall, 2. li•na tneyve dali. 3, Kanyk ntcyvc dab, 3

3 2 $ekil 20. $eftali awartrxla söz gruplan; 6 t. Yaprak sozü. 2. Mcyvc gozü, 3. Yaprak.Meyve gozü. 4. Iki Yaprak goz0.5. Iki Meyve gozü. 6. Mcyve, Yaprak ve Mcyvc gözu.

Scene 11 (2m 55s)

Gözler:

Odun Gözleri: İnce ve küçüktür. Bol tüylüdür. Sürgün ve yaprak meydana getirirler.

Meyve gözleri: İri, dolgun gözlerdir. Sık tüylüdür. Genel olarak her gözde bir çiçek bulunur, yaprak yeri bulunmaz. Bu gözler odun gözlerine göre daha erken sürer.

Yapraklar: Söğüt yaprağı biçiminde, uzunlukları genişliklerinden çok fazladır. Uzunluk 6-20 cm, genişlik 2.5-6.5 cm arasında değişmektedir. Yaprak ayasının üst yüzü parlak yeşil, alt yüzü grimsi yeşildir. Yaprak kenarları fistolu veya testere dişlidir. Yaprak sapı çeşitlere göre uzun veya kısa, dalla birleştiği yerde ufak kanatlı veya kanatsızdır.

Scene 12 (3m 26s)

Siğiller: Yaprak sapı üzerinde ya da yaprak ayasının sapla birleştiği kısımda siğiller vardır. Siğil şekilleri ve sayıları çeşitlere göre farklıdır. Bunlar yuvarlak (en fazla 4 adet) ya da böbrek (en fazla 8 adet) şeklindedir. Siğiller örn. May Flower çeşidinde yuvarlak, J.H.Hale’de böbrek şeklindedir. Bazı çeşitlerde hiç bulunmaz. Çiçekler: - Rosaceae’lerin tipik sayısındadır. 5 çanak, 5 taç, 20 erkek organ ve 1 dişi organ bulunur. - Şekillerine göre çiçekler 2 tipe ayrılır: Rosaceae (yayvan) (Örn. May Flower) ve Campanula (çan) (Örn. J.H.Hale). - Taç yaprakların iriliğine göre çiçekler 3 tipe ayrılır. İri taç yapraklı, orta taç yapraklı ve küçük taç yapraklı. - Taç yapraklar yuvarlak (Rosaceae tipinde) ya da oval (Campanula tipinde) şekildedir. - Şeftalide çiçek rengi beyazdan koyu pembeye kadar farklı renklerde olabilir.

Scene 13 (4m 5s)

Meyve: Sert çekirdekli bir meyvedir. Meyve eti (mesokarp) meyvenin

yenilen kısmını oluşturur. Beyaz, yeşilimtrak beyaz, sarımtrak beyaz,

sarı, portakal sarısı, beyaz ve sarı içerisinde açık ve koyu kırmızı veya

morumsu harelidir. Endokarp mantarlaşmış hücrelerden meydana

gelmiştir ve serttir. Çekirdekler ete yapışık (et şeftali), yarı yapışık (yarım

yarma) ya da etten ayrılmaktadır (yarma). Çekirdeğin içi acıdır.

Scene 15 (4m 34s)

Döllenme Biyolojisi -Şeftalide kromozom sayısı n=8’dir. -Kültür çeşitleri arasında triploid olanlar yoktur. -Karşılıklı uyuşmazlık sorunu yoktur. -Kendine verimlidir. Bununla birlikte bazı çeşitlerde çiçek tozları ya hiç oluşmamakta (Chinese cling) ya da yaşama gücüne çok az çiçek tozu oluşabilmektedir (J.H.Hale, Late Crawford, June Elberta ve Mikado). Bu gibi çeşitler ile bahçe kurarken mutlaka tozlayıcı çeşit bulundurulması

gerekmektedir. -Şeftali çiçekleri homogamdır. Erkek ve dişi gametler aynı zamanda

olgunlaşır. -Sonuç olarak, çiçek tozu oluşumunda sorun bulunan çeşitler dışında döllenme biyolojisi yönünden şeftalide genel olarak tek çeşitle bahçe kurulabilir. Ancak ekonomik olarak çeşit karışımına gidilmesi önerilmelidir.

Scene 16 (5m 2s)

Pl.95. PCcher commun. Persiea vulgaris Mill.

Scene 17 (5m 10s)

Şeftalinin İklim İsteği

Şeftali yetiştiriciliğini ekonomik anlamda sınırlandıran iklim faktörleri:

1) Kış düşük sıcaklıkları

2) Yüksek kış sıcaklıkları

3) İlkbahar geç donları

4) Yaz düşük sıcaklıklarıdır.

Scene 18 (5m 24s)

Kış düşük sıcaklıkları: Kışın sıcaklığın -18, -20oC’ye düşmesi yıllık sürgünlerin ve gözlerin; -25oC’ye düşmesi ise ağacın donmasına neden olur. Don zararı üzerine düşük sıcaklığın süresi, donun olduğu zamanda ağacın içinde bulunduğu gelişme durumu, çeşit genotipi gibi unsurlar etkilidir. Örneğin, J.H.Hale ve Elberta şeftali çeşitlerinde çiçek gözleri kış soğuklarına karşı hassas olduğu halde Hale Haven ve South Haven çeşitlerinin gözleri kış soğuklarına daha dayanıklıdır. Kış döneminin stabil olarak soğuk geçtiği ve kış boyunca sıcaklıkların yükselmediği yerlerde ağaçlar tam bir dinlenme durumunda kaldıkları ve kış donlarından etkilenmedikleri halde özellikle kışın sonlarına doğru sıcaklık yükselmelerinin ve düşük sıcaklıkların birbiri ardına yaşandığı yerlerde ağaçlar henüz kış soğukları geçmeden dinlenme halinden çıktığı için kış donlarından şiddetli olarak etkilenir.

Scene 19 (5m 57s)

Kış yüksek sıcaklıkları: Soğuklama isteğinin karşılanması bakımından

önemlidir. Soğuklama isteği karşılanmadığı durumda şeftali ağaçları

çiçek tomurcuklarını ve çiçeklerini silker, ilkbaharda çiçeklenme gecikir

ve düzensiz olur. Soğuklama süresi yeterli olmayan yerlerde

soğuklanma gereksinimi düşük çeşitlerin yetiştiriciliği yapılmalıdır.

Scene 20 (6m 11s)

Şeftalide soğuklama ihtiyacı düşük bazı çeşitler:

Erkenci çeşitler – May Pride (100-150 saat), Bonanza (150-250 saat),

Florida Prince (100-150 saat), Spring Time (200-250 saat), Tropic Prince

(150 saat), Tropic Beauty (150 saat).

Erkenci-Orta mevsim çeşitler – August Pride (100-200 saat), Desert Gold

(150-250 saat), Early Amber (300-350 saat), Tropic snow (100-200 saat).

Soğuklanma süresi kısa olan çeşitler Ege ve Akdeniz Bölgelerinde ilk

turfanda ürün ve örtü altı şeftali yetiştiriciliğinde büyük önem

taşımaktadır.

Scene 21 (6m 39s)

Şeftalide soğuklama ihtiyacı yüksek bazı çeşitler: Hale Haven, J.H.Hale,

Cardinal, Starking Delicious gibi çeşitlerin soğuklanma gereksinimi 850

saat; Red Haven, Dixired (erkenci), Mayflower (erkenci) gibi çeşitlerin 900

saat ve üzerindedir.

Şeftalide odun gözlerinin kış dinlenme istekleri çiçek gözlerinden daha

fazladır. Genellikle iki göz grubu arasında 100 saatlik bir fark

bulunmaktadır. Yeterli dinlenme olmaz ise sürgün oluşumları da

gecikmekte ve normal olmamaktadır.

Scene 22 (7m 0s)

İlkbahar geç donları: Şeftali, çiçeklerini erken açan türlerden birisidir.

Şeftali genel olarak kayısıdan sonra çiçeklenir. Bu nedenle ilkbahar geç

donlarından şiddetli olarak etkilenir. İlkbaharda tomurcukların uyanması ile

birlikte balon safhasında -4Cº, açmış çiçekler -3Cº ve küçük meyveler -1

Cº’de dondan zarar görür. Meyve içindeki çekirdeğin donması ile birlikte

şiddetli döküm gerçekleşir. Bu nedenle ilkbahar geç donlarına karşı bahçe

kurulmadan önce ve kurulduktan sonra dikkate alınması gereken

önlemlere önem verilmelidir.

Scene 23 (7m 24s)

Yaz düşük sıcaklıkları: Yazları çok serin geçen yerler ekonomik anlamda şeftali yetiştiriciliği için uygun değildir. Bu yerlerde meyvelerin olgunlaşması gecikir, meyveler tatlanmaz ve kalite düşük olur. Bu gibi yerlerde güney yöneyler ve yapay terbiye sistemleri esas alınmalıdır.

Ülkemizde şeftali yetiştiriciliği için önemli olan bölgelerimizde kış donlarına neden olacak kış düşük sıcaklıkları ve ürün kalitesini olumsuz

etkileyebilecek yazın düşük sıcaklıkları bakımından büyük sorun

yaşanmamaktadır. Marmara, Orta Karadeniz ve geçit bölgelerimiz ilkbahar geç donları; Ege ve Akdeniz sahil kesiminde soğuklama gereksinimi yüksek olan çeşitlerin yetiştiriciliği bakımından kış yüksek sıcaklıkları önem taşımaktadır. Ege ve Akdeniz bölgelerinde soğuklanma gereksinimi düşük şeftali ve nektarin çeşitleri yetiştirilmelidir.

Scene 24 (7m 51s)

Şeftalinin Toprak İstekleri Meyve türlerinin toprak istekleri, kullanılan anaç genotipine göre

değerlendirilmelidir. Şeftali çeşitleri için şeftali anacının kullanıldığı

durumda yetiştiricilik için en iyi topraklar alüviyal topraklardır. Bu topraklar iyi ısınır, iyi havalanır, su ve besin maddelerini tutma özelliği yüksektir. Bu topraklarda kökler bol ve kuvvetli bir sisteme sahiptir. Buna bağlı olarak taç sistemi de verimli ve sağlam bir yapı kazanır. Bununla birlikte yeterli sulama, yeşil gübreleme, organik ve kimyasal gübrelemeler yapılarak kumlu topraklarda da şeftali yetiştiriciliği yapılabilir. Bu toprakların su tutma kapasitesi düşük olduğundan sulama özenle yapılmalıdır. Aksi durumda meyveler küçük kalır, döküm şiddetlenir ve sürgün gelişimi geriler.

Scene 25 (8m 18s)

Ağır, nemli ve soğuk topraklar olan killi topraklarda yetişen şeftalilerde sürgünler iyi pişkinleşmez, ağaçlar kış soğuklarından ve zamk

hastalığından zarar görür. Bu topraklarda meyve kalitesi düşük olur. Bu topraklarda drenaj ile fazla su uzaklaştırılmalıdır.

Meyvecilikte toprağın yapısı, iklim özellikleri ile birlikte değerlendirilir. Örneğin, kurak iklim koşullarında kumlu toprakların olumsuzlukları daha şiddetli olurken, bu iklim koşullarında ağır toprakların olumsuz etkileri fazlaca hissedilmez.

Şeftali anaçlarının kökü derinlere gitmektedir. Bu nedenle toprağın alt tabakalarının özellikleri önemlidir. Bahçe kurmadan önce toprağın alt tabakalarının özellikleri dikkatle incelenmelidir.

Scene 26 (8m 44s)

Fazla kireçli topraklarda aktif kirecin %12’yi aştığı durumlarda şeftali

anaçları üzerinde şiddetli kloroz görülür. Toprağın pH değeri 6-7 olmalıdır.

Kireçli topraklarda şeftali ve nektarinlere anaç olarak şeftali x badem

hibridi anaçlar kullanılmalıdır.

Şeftalide meyveler genellikle bir yaşlı sürgünler üzerinde meydana gelir.

Bu nedenle iyi bir sürgün oluşumu ertesi yılın ürününü olumlu etkiler.

Ayrıca meyvelerin büyüme ve gelişmelerinde yeterli yaprak alanının

bulunması istenir. Bu nedenle toprağın organik madde ve besin içeriğinin

yüksek olması arzu edilir.

Scene 27 (9m 11s)

Çoğaltım

Şeftali kendine tozlanabildiği için genel olarak tohumdan elde edilen

bitkiler ana bitki ile aynı özellikleri taşır, yani genetik açılım çok fazla

değildir. Bununla birlikte modern meyvecilikte şeftali aşı ile çoğaltılır.

Şeftali Anaçları

Şeftaliye anaç olarak şeftali, badem, kayısı ve erik türleri ve şeftali x

badem hibritleri kullanılabilmektedir.

Scene 28 (9m 30s)

1- Şeftali çöğürü:

- Aşı uyuşması çok iyidir.

- Alüviyal topraklar için uygundur.

- Çöğürler anaç olarak bir örnek materyal sağlar.

- Ağır ve çok kireçli topraklara uygun değildir.

- Kök ur nematoduna (Meloidogyne spp.) karşı hassastır.

2- Badem çöğürü:

- Kireçli ve kıraç topraklarda şeftaliye anaç olarak kullanılabilir.

- Aşı uyuşmazlığı görülür.

- Ağaçlar küçük kalır ve kısa ömürlüdür.

Scene 29 (9m 53s)

3- Badem x Şeftali hibritleri: 3.1.Nemaguard ve nemared çöğürleri: - Bu anaçlar bir şeftali x badem hibritidir (Prunus persica x Prunus davidiana). - Kök ur nematoduna (Meloidogyne spp.) dayanıklıdır. - Kış soğuklarına hassastır. 3.2. GF 677 ve GF 556 klon anaçları - Badem x şeftali hibritleridir. - Vegetatif olarak çoğaltılabilir. - Kireçli topraklara dayanıklıdır. - Nematoda dayanıklıdır. - Hızlı gelişen kuvvetli bir anaç olan GF 677 özellikle kireç oranı yüksek topraklarda şeftali yetiştiriciliği için önerilen uygun bir anaçtır.

Scene 30 (10m 20s)

4- Kayısı çöğürü:

- Kurak topraklarda şeftaliye anaç olarak kullanılabilir.

- Nematoda dayanıklıdır.

- Aşı uyuşmazlığı görülür.

5- Erik çöğür ve klonları:

- Ağır topraklarda ve taban suyunun yüksek olduğu topraklarda erik türleri şeftaliye anaç olarak kullanılabilir.

- Tohumla ya da vegetatif olarak (çelik ve daldırma gibi) çoğaltılabilir.

- Saint Julien, Myrobalan, Brompton, Damas, Marianna klon ve çöğürleri şeftali için kullanılan erik anaçlarıdır.

- Saint Julien erikleri şeftali için önemli anaçlardır.

Scene 31 (10m 45s)

5.1. Saint Julien erikleri (Prunus insititia)

- Şeftali ile uyuşması iyidir.

- Vegetatif olarak çoğaltılabilir.

- St. Julian A orta kuvvetle gelişmektedir.

- Ağır topraklara uyumludur.

NOT: Şeftalinin Ekolojik İstekleri-Sıcaklık kısmında soğuklama ihtiyacı düşük olan çeşitlere örnekler: Erkenci çeşitler – May Pride (100-150 saat), Bonanza (150-250 saat), Florda Prince (100-150 saat), Spring Time (200- 250 saat), Tropic Prince (150 saat), Tropic Beauty (150 saat). Erkenci-Orta mevsim çeşitler – August Pride (100-200 saat), Desert Gold (150-250 saat), Early Amber (300-350 saat), Tropic snow (100-200 saat).